به مناسبت هيجدهم سپتامبر روز موسیقی ملی آذربایجان

موسیقی ملی آذربایجان

2 مهر 1391 ساعت 12:28


ايراس:
شاخصه‌های موسیقی آذربایجانی
۱۸ سپتامبر در تقویم جمهوری آذربایجان بعنوان روز موسیقی ملی آذربایجان نامگذاری شده‌است. این روز مصادف است با سالروز تولد عزیر حاجیبیگف، بنیانگذار هنر موسیقی آذربایجان. حاجیبیگف در سال ۱۹۰۸ و با اجرای اپرای "لیلی و مجنون" پایگذار اپرای ملی آذربایجان شد. در سال ۲۰۰۷ به مناسبت صدمین سال پایگذاری اپرای ملی، اولین جشنواره موسیقی ملی در جمهوری آذربایجان برگزار شد. این جشنواره متشکل از کنسرت‌های مختلف با اجرای هنرمندان مشهور جمهوری آذربایجان بود و هر سال نیز در جمهوری آذربایجان برگزار می‌گردد.
موسیقی آذربایجانی 

موسیقی آذربایجانی به موسیقی سنتی مردم آذربایجان اطلاق می‌شود. هنرمندان آذربایجانی با خلاقیت خود، موسیقی منحصربه‌فردی را می‌آفرینند. کسانی که این نوع موسیقی را به‌همراه سرود‌ه‌های خود به‌زبان ترکی آذربایجانی می‌خوانند، عاشیق خوانده می‌شوند. عاشیق‌ها در وصف آذربایجان و دلاوری‌های بزرگان آن، در مراسم جشن و عزاداری، سروده‌های زیبایی را به‌همراه موسیقی آذربایجانی می‌خوانند و مورد توجه مردم قرار می‌گیرند. موسیقی آذربایجانی معمولا از دو نوع یا شاخهٔ اصلی تشکیل شده که از لحاظ تقسیم‌بندی موسیقایی منشاء و حالت‌های مختلفی دارند. شاخه اول موسیقی مردمی، سنتی یا فولکلوریک است و شاخه دوم شامل موسیقی مقام می‌باشد. 

موسیقی مقام بسیار نزدیک به موسیقی دیگر ملل خاور میانه و مقام‌های مشترکی با موسیقی ایرانی، موسیقی عربی و موسیقی ترکی دارد. اگرچه موسیقی مقام آذربایجان به دستگاه‌های موسیقی ایرانی نزدیک است و در بعضی مواقع حتی یکی هم هستند، ولی طرز اجرای این دو موسیقی ملی در انسان احساس بسیار متفاوتی ایجاد می‌کند. موسیقی آذربایجانی مملو از حس قهرمانی و جسارت است. در حالی که موسیقی ایران عارفانه است. درست است که موسیقی آذربایجان نیز دارای مقام‌های حزین و غمگین و عارفانه است، ولی به‌هنگام شنیدن آن، امید و تحرک در آن احساس می‌شود. در این موسیقی حرکت و دینامیسم وجود دارد. 

موسیقی سنتی آذربایجان بازتاب مهمترین وجوه وجوانب زندگی مردم است، در فولكلور موزیكال آذربایجان احوال و روحیات مردم گذشته این دیار با طرز بسیار لطیفی ترنم می‌گردد، غم، شادی، هجران، وصال موفقیت‌ها، شكست‌ها و قهرمانی‌ها همه و همه در این گنجینه موزیكال متجلی است. سلیمان هاشم زاده پژوهشگر موسیقی آذربایجانی دراین باره می‌گوید: " شیوه بدیهه خوانی، روش نواختن، اجرا، آراستگی‌های ملودیك و داشتن حالات ویژه مخصوص به خود، هماهنگی و اسلوب خاص و پختگی و مطلوب بودن صداها از خواص لاینفك موسیقی این مرز و بوم است. دستگاه‌ها و مقام‌های آذربایجان با داشتن زیر و بم‌های به خصوص و حالات لطیف هر كدام گویای دریایی از تحولات درونی مردم هستند، آن‌ها مانند هزاران مروارید و جواهرات الوانی هستند كه به طرز ماهرانه و به صورت مرتب به رشته كشیده شده باشند و خوانندگان بزرگی مانند مصطفی پایان، پروفسور بلبل، حاجی بابا حسین اف، عالیم قاسم اف و جبار قاریاغدی اوغلی توانسته‌اند تاكنون مقامهای موسیقی آذربایجان را به طور استادانه‌ای اجرا نمایند. 

به گفته هاشم زاده قدیمی‌ترین آلت موسیقی آذربایجان ساز می‌باشد؛ ساز یكی از آلات موسیقی است كه قدیمی‌ها به آن “قوپوز” می‌گفتند و امروز به نام ساز معروف است و عاشق‌های آذربایجان آنرا می‌نوازند، بعدها كمانچه، دایره (قاوال)، قارانی (كلارینت) طبل، سرنا و حتی بعضی سازهای ملل دیگر مانند ویلن، قانون و پیانو نیز وارد موسیقی آذربایجان شد. هاشم زاده موسیقی آذربایجانی را به ۵ دسته تقسیم می کند: عاشق‌ها (عاشیقلار) ترانه‌های ملی و مقام‌ها (خلق ماهینلاری و موغاملار) موسیقی عزا و مذهبی (تعزیه موسیقی سی) موسیقی كار و تلاش روزانه (امك ماهینلاری) و موسیقی عروسی و رقص‌های مربوطه (توی دویون موسیقی سی) از بخشهای عمده موسیقی سنتی آذربایجان می‌باشد. 

همانطور که گفته شد یکی از جلوه های بارز موسیقی آذربایجانی، موسیقی عاشیقلار می‌باشد که توسط عاشیق‌ها اجرا می‌گردد. عاشق یا عاشیق فردی خوش قریحه، شیرین بیان، هنرمند، خوش صدا و دارای ذوق شاعری است به عبارت دیگر عاشیق هم شعر می‌سراید، هم ساز می‌نوازد هم داستان نقل می‌كند و هم آواز می‌خواند. ساز عاشیق عبارت است از یك آلت موسیقی بنام ساز که از دو قسمت عمده ی دسته و كاسه تشكیل شده كه به ۷ الی ۹ سیم از جنس فولاد و آلیاژ سخت نقره، خرك‌های استخوانی بالا و پایین و كوك كننده‌ی سیم‌ها مجهز است، دسته ساز از چوب گردو یا یك نوع درخت جنگلی به نام “اولاس” و كاسه ساز از چوب درخت توت به دلیل انعطاف پذیری و پرطنین‌تر شدن صدا ساخته می‌شود. ساز عاشیق دارای ۱۴ پرده است كه پرده‌ها به وسیله چلله گوسفند و یا نخ پلاستیكی محكم از هم جدا می‌شوند. : آهنگ‌های عاشقی بگفته عاشیق‌ها ۷۲ آهنگ است ولی بعضی‌ها تا ۱۴۴ گفته‌اند كه به دسته‌های حماسی، عشقی، اخلاقی اجتماعی، وصف حال وروایت تقسیم می‌شوند. 

شایان ذکر است که موسیقی آذربایجانی از لحاظ گستره جغرافیایی تنها محدود به جمهوری آذربایجان نمی‌باشد، بلکه موسیقی مردمان آذربایجان غربی و شرقی و اردبیل در ایران را نیز شامل می‌گردد.

منابع:
۱- "روز موسیقی ملی آذربایجان"، پرتال اطلاع رسانی وتقویم رویدادها کالندار

۲- سلیمان هاشم زاده، "تحقیقی در موسیقی سنتی آذربایجان"
http://sasbir.blogfa.com/post/۶۶
۳- دانش نامه آزاد ویکی پدیا
http://fa.wikipedia.org/wiki

نویسنده: مرضیه حیدری/ عضو شورای فرهنگی ایراس
 


کد خبر: 25923

آدرس مطلب: http://iras.ir/vdcaeonu.49nmu15kk4.html

ایراس
  http://iras.ir