توصيه مطلب
۰
 
به مناسبت ۸ مهر ماه روز بزرگداشت مولانا
جهان پور شمس تبریز است، مردی کو چو مولانا؟
 

جهان پور شمس تبریز است، مردی کو چو مولانا؟
 

ايراس: مولانا جلالالدین محمد بلخی در ردیف رودکی، فردوسی، سعدی، حافظ و خیام از محبوبترین و شناختهشدهترین سخنوران در میان فارسیگویان آسیای مركزي به شمار میآید و او را به عنوان عارف ربانی، شاعر شیرین سخن و حکیم اندرزگو میشناسند. فارسیزبانان ورارود اشعار زیادی را از این شاعر اندیشمند از حفظ میباشند و ابیات و شاه بیتهای او را در رواق دل نقش کردهاند و این ابیات شیوا و پندآموز در نوشته تابلو، کنار خیابان و کوچهها و پیشطاق امارت و ساختمانها به چشم میرسند و علت اینکه فارسیگویان این سرزمین مولانا را به خوبی میشناسند از همین جا منشا میگیرد. شهرستانی در تاجیکستان به خاطر اینکه طبق برخی منابع در وادی وخش واقع در جنوب تاجیکستان به دنیا آمده، به اسم او نامگذاری شده و چندین خیابان وگلگشت، مدرسه و کتابخانه نام مولانا را دارند و نیز خوانندگان خوشصدای تاجیک اشعار فراوانی را از دیوان کبیر در پرده موسیقی میخوانند. مهر این آشنائی با مولانا در میان تاجیکان از گذشتههای دور آغاز شده و این دورانی بوده که در آسیای مركزي اسلام و قوانین اسلام حاکم بوده و در مدارس و کانونهای معرفت این خطه "مثنوی معنوی" در کنار "گلستان" و "بوستان" سعدی، دیوان حافظ و غزلیات میرزا بیدل و آثار عبدالرحمان جامی در شمول دروس مهم تدریس میشد و مثنویخوانان و دانندگان مثنوی از گلهای سر سبد جامعه آن روز محسوب میشدند و میشوند. 

پارهها از "مثنوی معنوی" و گلچین ابیات حکمتآموز این شاهکار مولانا بارها در نشریههای تاجیکستان –روزنامه، مجله، کتاب و جنگهای جداگانه منتشر شده و نیز در کتب درسی و آموزشی مدارس و مکاتب ابتدايی، متوسطه و راهنمايی و دبیرستان تا دوره دانشگاه جای داده شدهاند. به ویژه این ابیات پور مضمون مثنوی که در حقیقت به عنوان دردانههای کمیاب محسوب میشوند را تاجیکان از حفظ میخوانند و در صحبتها و سخنرانیها از آنها به عنوان نمک کلام استفاده میکنند: 

از ز محقق تا مقلد فرقهاست
کین چو داوودست و آن دیگر صداست
***
مشورت ادراک و هشیاری دهد
عقلها مر عقل را یاری دهد
***
هر که رنجی دید گنجی شد پدید
هر که جهدی کرد در جدی رسید
 

معلوم است که مولانا در قالب رباعی نیز اندیشههای ژرف و عمیق خویش را بیان نموده و یکی از استادان رباعیسرا محسوب میگردد. رباعی که از گوینده آن تقاضا دارد بحر را در کوزه بگنجاند از شاعر معجز بیانی و طبع سلیم را میخواهد که مولانا به خوبی از عهده این امر بر میآید و رباعیات شیرین او در میان خاص و عام آسیای مركزي معروف میباشند که در این میان این چند رباعی که در زیر خواهند آمد از شهرت زیادی برخوردارند: 

با دل گفتم ز دگران بیش مباش
رو مرهم ریش باش چون نیش مباش
خواهی که ز هیچ کس به تو بد نرسد
بدگوی و بدآموز و بداندیش مباش
***
طاووس نه ای که در جمالت نگرند
سیمرغ نهای که بی تو نام تو برند
بلبل نه که از نوای تو جامه درند
آخر تو چه مرغی و ترا با چه خرند 

مردم تاجیک مثنوی معنوی مولوی را به عنوان "قرآن در زبان پهلوی" با احترام و تکریم بر دست میگیرند و از داستان و حکایات عبرتآموز آن قلبها را روشن میکنند. در محافل مثنویخوانی تاجیکان سر هر بیت و حکایتهای ماندگار مثنوی بحثهای طولانی صورت میگیرد و دانشمندان مولاناشناس در شرح آنها پویا و جویا بودهاند. 

اندیشه و افکار مولانا بدون شک در زندگی مردمان ورارود تاثیر عمیق و گسترده دارد و آنها در حل مشکلات روزگار به اندیشهها و دیدگاههای روشن مولانا پناه میبرند و آنها را به عنوان کلید حل مشکلات میدانند. این دو بیت که در مورد مناسبت مولانا و پیر عارف او – شمس تبریزی سروده شده تقریبا برای هر تاجیک آشناست و آنرا به عنوان ضربالمثل که بدون پیر و راهنما کسی به جايی نمیرسد، به کار میگیرند: 

هیچ کس از پیش خود چیزی نشد
هیچ آهن خنجر تیزی نشد
هیچ مولانا نشد ملای روم
تا مرید شمس تبریزی نشد
 

کمال خجندی ، شاعر و عارف قرن ۱۴ میلادی که از استادان غزل فارسی محسوب میگردد یکی از بهترین نمونههای ستایش جایگاه مولانا را سروده که میشود آن را برجستهترین مصداق احترام و اکرام بر درگاه بلند مولای بلخ برشمرد: 

مگو ارباب دل رفتند و شهر عشق شد خالی
جهان پور شمس تبریز است مردی کو چو مولانا؟
 

آثار و احوال و اندیشههای مولانا و تاثیر او از شعرای سلف و نیز تاثیر او بر شعرا و عرفای خلف جزء مهمترین برنامههای کلاس در دانشگاههای تاجیکستان قرار دارد که به طور مفصل زندگی و آثار مولانا مورد تحقیق و بررسی قرار میگیرد. به هر صورت، مولانا از محبوبترین شعرای فارسیگوی در آسیای مركزي به شمار میآید و مردم به اشعار روان و فصیح او عشق میورزند و آنها را در سویدای دل خود جای میدهند. 

نويسنده: شاهمنصور شاهمیرزا، ادبپژوه تاجیک

Share/Save/Bookmark
کد خبر: 26021