توصيه مطلب
۱
 
فصلنامه شماره 3
 

فصلنامه شماره 3
 

فهرست مطالب 

مقدمهای برای روسیه شناسی 
نويسنده:
دكتر رضا داوري اردكاني 
چکیده

ابتدا بگویم که من روسیه شناس نيستم و به طور کلی شناخت خاصي بر روي كشوري ندارم. کسی که خود اهل ناکجاآباد است چگونه كشور يا منطقۀ خاصي را بشناسد؟ دوستانی که از من خواسته اند چند کلمه اي در اينجا صحبت كنم حتماً می دانسته اند که در آغاز جوانی، به ادبیات جهان و بخصوص ادبیات روسی علاقه داشته ام وگرنه از یک دانشگاهی پيشكسوت دعوت مي كردند كه در مجلسشان سخنراني كند به هر حال از برگزارکنندگان این مجلس كه مرا به براي صحبت دعوت کرده- اند، تشکر می کنم. من اهل سخنرانی نیستم و اصولاً سفر و سخنراني، از كارهايي هستند كه به هيچ يك علاقۀ چنداني ندارم اما هم سفر به روسيه را که دوست داشتم و هم سخنرانی حاضر را بی تأمل پذیرفتم. درست است که من گفتم شناخت خاصي بر روي كشوري ندارم اما اين را نه تنها حسن نمي دانم بلكه برای اهل علم و عمل و کسانی که در وضع قوانین و مقررات يا سیاست و اداره کشور مسئولیت دارند، عیب مي شمرم. وقتی یک دیپلمات مأموریت می یابد که در کشوری خدمت کند، باید از وضع کلی جهان و بخصوص کشور محل مأموریت خود مطلع باشد. مقصودم اطلاعاتی نیست که با خواندن مقالهها یا رسالههاي كوچكي که برای گردشگرها نوشته شده است، به دست مي آيد یک کشور را به صرف اطلاع از ميزان جمعیت، وسعت يا منابع اقتصادی و نظم سیاسی و قدرت نظامی آن نمی¬توان به درستی شناخت هرچند بدون این اطلاعات هم شناختی حاصل نمي شود.

فرهنگ استراتژيك روسيه 
نويسنده:
دكتر عبدالعلي قوام
چكيده
بر اساس رويكرد فرهنگ استراتژيك، سياست خارجي روسيۀ پوتين، تداوم سياست سنتي اين كشور در قلمرو نظام بين الملل يعني تثبيت قدرت ملي در محيط ژئوپليتيك و دستيابي به نفوذ جهاني در نظام يك قدرت بزرگ است. نگارنده در اين مقاله مي كوشد تا به تحليل سياست خارجي روسيه از طريق رويكرد فرهنگ استراتژيك بپردازد. استدلال اصلي اين مقاله اين است كه در دورۀ رياست جمهوري پوتين فرهنگ اقتصادي در كنار فرهنگ سياسي، هستههاي اصلي فرهنگ استراتژيك روسيه را تشكيل مي دهد. طبق اين استدلال چنانچه منافع ژئوپليتيك روسيه دربرگيرندۀ منافع ژئو اكونوميك آن كشور نباشد، اهميت خود را از دست خواهند داد.
كليد واژهها: فرهنگ استراتژيك، سياست خارجي، فرهنگ سياسي، فرهنگ اقتصادي، فرهنگ نظامي.

اوضاع روسيه و احوال روسيان در سفر نامۀ ابن فضلان 
نويسنده:
دكتر ناصر تكميل همايون
چكيده
احمدابن فضلان ابن العباس ابن راشد ابن حماد، به تحقيق يكي از سياحان تاريخ تمدن اسلامي است. ابن فضلان، سفر تبشيري و تبليغي خود را از بغداد آن روزگار آغاز كرده است و يادداشت هاي وي اكنون به عنوان سفرنامه ياكتاب ابن فضلان شهرت جهاني يافته است. سفرنامۀ ابن فضلان يكي از معتبرترين گزارش هايي است كه دربارۀ مناطق واقع در غرب درياچۀ خوارزم تا شمال درياي خزر و كرانههاي ولگا به نگارش درآمد و اطلاعات با ارزشي كه چند قرن بعد، در منابع مورخان و جغرافيدانان مسلمان آمده، ارائه كرده است.
كليد واژهها: ابن فضلان، سفرنامه، روس ها، تاريخ، آيين، آداب و سنن.

گفتمان كاوي در روابط ايران و روسيه 
نويسنده:
محمود شوري
چكيده
مرحلۀ جديد در روابط ايران و روسيه كه با فروپاشي شوروي آغاز شد، از سوي بازيگران متفاوت با گزارههاي مختلفي مورد ارزيابي قرار گرفته است. تحليل گفتمان به مثابه يك رويكرد يا گرايش ميان رشته اي، در سالهاي اخير افق هاي تازه اي براي نگريستن و بازخواني متون و سوژههاي قديمي و گاه تكراري در برابر تحليل گشوده است. مقاله حاضر مي كوشد با شناسايي برخي گزارههاي محوري، گفتمان ها يا خرده گفتمان هاي مختلفي كه روابط ايران و روسيه را در يك فرايند تاريخي شكل داده اند، مورد بازكاوي قرار دهد.
كليد واژهها: گفتمان، روابط خارجي، ايران، روسيه، تهديد، ترديد، فرصت اقتصادي، فرصت سياسي.

بازي بزرگ در آسياي مركزي: ابزارها، اهداف و استراتژيها 
نويسنده: دكتر نقيبزاده
چكيده

آسياي مركزي پس از دهۀ 1990 به ويژه رويداد تروريستي 11 سپتامبر 2001 به واسطۀ تقابل و تعارض منافع و ارزشهاي دولت ها و قدرت هاي بزرگ منطقه اي و فرامنطقه اي جايگاه و اهميت بين المللي قرن نوزدهم خود را بازيافته است. به باور نگارنده، جايگاه بين المللي آسياي مركزي نه به واسطۀ موضوعات اقتصادي كه به خاطر ملاحظات ژئواستراتژيك و ژئوپليتيك مي باشد. خلأ قدرت موجود در منطقۀ آسياي مركزي، عامل اصلي در تشديد رقابت ميان سه قدرت آمريكا، روسيه و چين از يك سو و كشورهاي ايران، تركيه، عربستان و پاكستان از سوي ديگر مي باشد. بنا بر استدلال نگارنده، ايران به واسطۀ بهره مندي از موقعيت ممتاز ژئوپليتيك، نقش تعيين كننده اي در موازنۀ قدرت هاي ياد شده دارد.
كليد واژهها: آسياي مركزي، بازي بزرگ، خلأ قدرت، قدرت هاي منطقه اي و فرامنطقه اي.

سمرقند 
نويسنده:
دکتر بهرام اميراحمديان
چكيده
سمرقند، يكي از كهن ترين شهر هاي جهان، در آسياي مركزي و در قلمرو جمهوري ازبكستان قرار دارد. اين شهر از جمله شهرهايي است كه از آغاز شكل گيري خود تا كنون، بدون وقفه، همچون موجودي زنده و بالنده به حيات خود ادامه دادهاند. سمرقند كه آوازۀ آن از ماوراءالنهر دورۀ اسلامي تا جمهوري ازبكستان كنوني سراسر جهان را در نورديده است، شهري است پر رمز و راز، با پيشينه اي كهن و فرهنگي غني كه توليدات مادي و معنوي آن در جهان پر آوازه است. نام سمرقند همواره در كنار جادۀ ابريشم مي نشيند و يادآور دوران شكوفايي فرهنگ و اقتصاد در شرق كهن است. موقعيت چهار راهي و واقع شدن در مسير جادۀ ابريشم، نام سمرقند را جاويدان ساخت. بازرگاناني كه در مسير جادۀ ابريشم به تجارت مي پرداختند، هنگام رسيدن به سمرقند، با اشتياق در آن اتراق مي كردند و به اين ترتيب در كنار مبادلۀ كالاهاي مادي، مبادلۀ فرهنگي نيز جريان مي يافت اين شهر زيبا كه به دليل برخورداري از جلوههاي طبيعي، معنوي و فرهنگي، در طول تاريخ مشتاقان بسياري را به سوي خويش فرا خوانده است، هنوز هم پس از گذشت بيش از 27 سده، همچنان پر بار خويش و شكوفاست. زيبايي و شكوه سمرقند چنان بود كه پاي آن را به قلمرو ادبيات باز كرد و شاعران و نويسندگان بسياري در آثار خود از آن ياد كردند يا در آرزوي ديدارش به انتظار نشستند. سمرقند در عين حال ايراني و مأمن ايراني تباران و فارسي زبانان است، شهري جهاني و متعلق به جهانيان است زيرا بزرگاني كه از اين شهر و در فضاي معنوي فرهنگ ايراني برخاستند، همچون ستارگاني بر آسمان علم و ادب، جهاني رابه سوي خويش فراخواندند. به همين سبب شهر سمرقند بنا به توصيههاي سازمان يونسكو در سال 2001 و نيز سازمان كنفرانس اسلامي در سال 2007 آيين هاي بين المللي خود را جشن گرفته است.
كليد واژهها: سمرقند، ماوراءالنهر، فرهنگ، تاريخ، آثار باستاني

سیاست خارجی و امنیتی اوکراین پس از انقلاب نارنجی 
نويسنده: تاراس كوزيو
چكيده
مقالۀ پيش رو به بررسي سياست خارجي اوكراين مي پردازد. بخش اول، اولويت هاي سياست خارجي يوشچنكو را در دو حوزۀ اصلي بررسي مي كند: بهبود روابط با ايالات متحدهو اتحاديۀ اروپا و دستيابي به عضويت در سازمانهاي بين المللي بزرگ كه تمركز آن بيشتر بر سياست هاي اوكراين نسبت به ناتو و اتحاديۀ اروپا است و بخش دوم درجۀ حمايت هاي سياسي و داخلي را براي اولويت هاي سياست خارجي اوكراين به بحث مي گذارد.
كليد واژهها: اوكراين، سياست خارجي، روابط سياسي، ناتو، سازمانهاي بين المللي، آمريكا، اتحاديۀ اروپا.

پیوستن جمهوري اسلامي ایران به عنوان عضو ناظر به سازمان همکاری شانگهای و تاثیر آن بر امنیت و منافع ملی كشور 
نويسنده:
علی آدمی
چكيده
سازمان همكاري شانگهاي در سال 2001 با حضور كشورهاي روسيه، چين، قزاقستان، قرقيزستان، تاجيكستان و ازبكستان تأسيس شد. هند، پاكستان و ايران نيز در سال 2005 به عنوان عضو ناظر به اين سازمان ملحق شدند. ايجاد اتحاديه بزرگ آسيايي با هويت شرقي تأمين كننده منافع اعضا در عصر منطقهگرايي باشد و اعضا در چارچوب آن ضمن برطرف كردن ابهام هويتي، بتوانند در قالب اتحاد و ائتلاف كه بالاترين سطح همكاريهاي منطقهاي و بينالمللي در سياست بينالملل است، از اهداف مهم و كلان آنها بوده كه البته در كنار آنها ميتوان مبارزه با تروريسم، جداييطلبي، همكاريهاي اقتصادي و سياسي و دغدغههاي مشترك مرزي را افزود. جمهوري اسلامي ايران نيز كه با فشار سياسي و اقتصادي برخي قدرتهاي بزرگ در منطقه مواجه شده و با افزايش حضور نظامي آمريكا در مناطق مجاور و همسايه، دچار سياستهاي تحميلي انزواگرايانه ايالات متحده شده است، و از سوي ديگر داراي توانمنديها و ظرفيتهاي فراوان اقتصادي بخصوص اقتصاد انرژي براي دنياي شرق است، ميتواند در چارچوب اتحاديه بزرگتري با دغدغههاي امنيتي و سياسي مشترك اعضا، و تعريف چالشها و فرصتهاي مشترك، منافع و امنيت ملي خود را در قالب اتحاديه ابتدا به صورت دقيق تعريف و سپس حمايت و تقويت نمايد. تعاملات امنيتي نيازمند همكاري و تفاهم متقابل و چند جانبه كشورهاي خاص يك حوزه جغرافيايي است و جمهوري اسلامي ايران براي تحققبخشي و ايجاد ضريب امنيتي بالا و افزايش پتانسيلهاي خود براي چانهزني در عرصه جهاني محتاج منطقهگرايي و اتحاد محوري در مهمترين مسأله مورد نياز خود يعني امنيت است.
كليد واژهها: سازمان همكاري شانگهاي، تروريسم، منطقهگرايي، منافع و امنيت ملي، جداييطلبي

انرژی جهانی: نگاهی به ده سال آینده 
نويسنده:
آ.و.گنچارنكف
چكيده
اين مقاله به بررسي ساختار بازار انرژي با توجه به تغيير ساز و كارهاي شكل گيري بازار جهاني در نيمۀ دوم قرن بيستم مي پردازد. اقتصاد جهاني وابسته به ذخاير نفت و گاز به دليل كاهش منابع انرژي با خطرات جدي روبرو است از سوي ديگر به همان نسبت ميزان ظرفيت تكميلي استخراج نفت نيز محدود است در اين شرايط كشورهاي مصرف كننده به مقوله گسترش انرژي جايگزين توجهي ويژه دارند. چنين شرايطي نياز به سرمايه گذاري گسترده در مناطق نفت خيزي مانند آفريقاي غربي، آسياي مركزي، خزر و روسيه كه ظرفيت هاي استخراجي را جايگزين كرده اند افزايش داده است.
كليد واژهها: انرژي جهاني، بازار جهاني، مناطق نفت خيز، نفت، گاز، هيدروكربور.

EMPIRE, RELIGION, AND ‘REVOLUTIONARY WESTERNISATION: FROM ABOVE’ IN IMPERIAL RUSSIA AND IRAN 
Author:
(ZHAND SHAKIBI)
Abstract
Conceptions of identity among mass and elite play a crucial role in the modernisation process emerging from geo-political and cultural encounters with the ‘West.’ These conceptions and debates over identity play a leading role in the conceptualisation of ‘modernity’ defined as the course for future political, economic, and cultural change. This imaging of identity and thereby modernity constituted an evaluation, however haphazard, of possible paths to change from which to choose. This choice in turn broadly determines which existing cultural and religious traditions/frameworks are to be abandoned or preserved. This article focuses on what I call ‘revolutionary westernisation from above’ a unique form of modernisation utilised by the Romanov and Pahlavi monarchies. This policy of revolutionary westernisation from above deemed essential by the Romanov and Pahlavi dynasties given geo-political and domestic conditions, created a fissure in society and blocked political development. It also says much about these countries’ relationship with the West, the varied conceptions of their respective identities, and ultimately the dynamics of the revolutionary ideologies that came to power after the demise of the Romanov and Pahlavi monarchies. 

گزارش
گذري بر نقش مستشرقان روسي در مناطق كردنشين ايران (مهري پاكزاد)

Share/Save/Bookmark
کد خبر: 386