توصيه مطلب
۰
 
مهم‌ترين تحولات خارج نزديك در سال 2012
 


تشديد تنش‌ها در خاورميانه يكي از مهم‌ترين روندهاي ژئوپوليتيكي در مرزهاي روسيه در آستانه سال 2012 بود. در كانون اين تنش‌ها مسئله ايراني قرار دارد كه در اين اواخر به نقطة تقاطع كشمكش‌هاي مهم ژئوپوليتيكي تبديل شده است. در اين ميان، مسئله نفت و گاز و موضوع كنترل سرزميني كه نقل و انتقال منابع انرژي و تجهيزات نظامي تابع آن است، در وهلة نخست اهميت قرار دارد. در اين چهارچوب و به صورت سنتي، فاكتور افغاني و عملكرد آن از اهميت قابل ملاحظه‌اي برخوردار است.

تاجيكستان و ازبكستان
روابط تاجيكستان و ازبكستان در شيب تندي قرار گرفته و تنش پايدار ميان آنها كه در رأس آن تقابل طرفين بر سر نحوة استفاده از منابع آب قرار دارد، همچنان ادامه دارد. به گواه شواهد، اين وضعيت تشديد نيز شده و دوشنبه و تاشكند هيچ تلاش مشهودي براي حل اين مشكلات از خود نشان نمي‌دهند. در اين ميان، اختلافات مرزي تاجيكستان و ازبكستان نيز مزيدي بر تنش‌ها شده كه در اين خصوص مي‌توان به برخي حوادث مرزي از جمله عبور غيرقانوني از مرزها و قاچاق مواد مخدر از مناطق مرزي دو كشور اشاره كرد. در همين راستا، اواسط دسامبر سايت اطلاع‌رساني «آسيا پلوس» اعلام كرد كه ازبكستان اقدامات عملي براي استقرار تجهزات فني-نظاميِ كنترل مرزي را در مرزهاي خود با تاجيكستان در دستور قرار داده است.
منابع اين خبر، اهالي منطقه صغدِ تاجيكستان بودند كه در مجاورت مرزهاي ازبكستان زندگي مي‌كنند. اهالي اين منطقه تأكيد داشتند كه با چشم غيرمسلح تحركات نظاميان ازبك براي استقرار اين تجهيزات براي آنها قابل مشاهده بوده است. هرچند اين اطلاعات به واسطة منبع غيرموثق آن (اهالي محلي منطقه) نمي‌تواند در ارزيابي واقعي چيستي روابط ازبكستان و تاجيكستان مورد استناد قرار گيرد، اما نظر به حوادث مرزي ديگر از جمله حادثة مرزي نوامبر 2011 كه طي آن درگيري واقعي ميان مرزبانان تاجيك و ازبك در گرفت و در نتيجه آن يكي از مرزبانان ازبكستان كشته شده، مي‌توان وجود تنش‌ ميان اين دو كشور را مورد تصديق قرار داد.

گرجستان
با توجه به برگزاري انتخابات در گرجستان در سال 2012 مي‌توان نگراني‌هايي را در اين كشور در رابطه با انتخابات و به تبع تنش‌هاي سياسي- نظامي مرتبط با آن انتظار داشت. بايد اين را در نظر گرفت كه فرآيندهاي انتخاباتي در گرجستان به صورت سنتي با برخي تحولات از جمله دسيسه‌ها و توطئه‌ها، انفجارها، ناآرامي‌هاي عمومي و قتل‌هاي سياسي همراه بوده است. البته طبيعي است كه مسئوليت تمامي حوادث ناخوش‌آيند مرتبط با روندهاي انتخاباتي در اين كشور به روسيه نسبت داده شود.
شايان ذكر است كه در سند جديد «مفهوم امنيت ملي» گرجستان بر اين نكته تأكيد شده كه «روسيه با تمام توان خود براي ايجاد بي‌ثباتي در گرجستان تلاش مي‌كند». افزون بر اين، احتمال تشديد تحريكات مرزي در آستانه انتخابات در گرجستان نيز وجود دارد كه اين مسئله با عنايت به آرايش نظاميان گرجي در مرزهاي گرجستان با اوستياي جنوبي و گرجستان با آبخازيا محتمل به نظر مي‌رسد و مي‌توان از اين مسائل براي تأثيرگذاري بر افكار عمومي گرجستان استفاده كرد.

ناگونو-قره‌باغ و قفقاز جنوبي
قره‌باغ منطقه‌اي است كه طي 20 سال انتظار شروع خون‌ريزي جديد در آن وجود داشته و هم‌چنان ناآرام است. با اين ملاحظه، تحليل‌گران بر اين تأكيدند كه آستانه جنگ در اين منطقه همچنان نزديك باقي خواهند ماند و آموزش‌ها و تمرينان نظامي و نيز افزايش بودجة دفاعي آذربايجان و ارمنستان مؤيدي بر اين مدعا است. اما به‌رغم تمامي اين تحركات و نشانه‌ها، احتمال بروز يك تقابل نظامي تمام عيار ميان طرفين اندك است. در اين ميان، هرچند مسئله قره‌باغ براي روسيه كم‌اهميت نيست، اما در شرايط حاضر مسكو بايد به احتمال بيشتر حمله نظامي امريكا يا اسرائيل به ايران پرداخته و بر همين اساس، مواضع خود در قفقاز جنوبي را تحكيم كند. اين اقدامات به ويژه بايد بر ارمنستان تمركز يابد، چرا كه همچنان كه مشهود است، ارمنستان در حال حاضر متحد مهم و به عبارتي تنها متحد روسيه در قفقاز جنوبي است.
بايد به اين نكته اشاره كرد كه هم‌اكنون پايگاه نظامي 102 ارتش روسيه در خاك ارمنستان مستقر است كه در صورت حمله نظامي امريكا به ايران، كاركرد عادي آن با چالش مواجه خواهد شد. بايد اين احتمال را نيز در نظر داشت كه نظاميان روس (به هر نحو ممكن) به اين تنش كشيده شوند، چرا كه به تبع تشديد تنش‌ها در منطقه، روسيه براي حمايت از نيروهاي خود در ارمنستان بايد از محاصره گرجستان (با توجه به احتمال حمايت تفليس از واشنگتن در جنگ احتمالي – م) بگذرد.
شايان ذكر است كه مقامات وزارت دفاع روسيه اعلام كرده بودند كه از اواخر پائيز 2011، پايگاه نظامي 201 اين كشور در ارمنستان براي مواجهه با تبعات حمله احتمالي امريكا به ايران در آمادگي كامل به سر مي‌برد. بر همين اساس بود كه بخشي از نيروهاي اين پايگاه به منطقه گيومري در نزديكي مرزهاي تركيه كه به احتمال زياد حمله احتمالي به تأسيسات ايران از اين كشور انجام شود، اعزام شدند. با اين وجود، مسائلي كه احتمالاً نيروهاي نظامي روسيه (در ارمنستان) با آن مواجه خواهند شد، هنوز به طور كامل مشخص نيست.
در اين ميان، بايد كاركرد ناوگان روسيه در درياي سياه كه در اين دريا مشغول گشت‌زني هستند را نيز در نظر داشت. به ويژه اينكه آبهاي اين دريا به خشكي‌هاي گرجستاني متصل است كه به احتمال زياد از امريكا در حمله احتمالي عليه ايران حمايت خواهد كرد. با اين ملاحظه، احتمال آسيب‌هاي جنگ‌هاي جديد براي روسيه اگر وسيع نباشد، به حد كافي قابل ملاحظه است. لذا، با عنايت به مسائل بازگفته، نبايد بيانية قابل تأمل ژنرال ماكاروف، رئيس ستاد كل ارتش روسيه را مبالغه‌‌آميز دانست كه طي آن بر افزايش تنش‌ در محيط پيراموني روسيه و احتمال آغاز جنگي جديد كه طي آن احتمال كاربست سلاح هسته‌اي نيز وجود دارد، تأكيد كرده بود.

نويسنده: پاول پاميتكين، سايت بررسي‌هاي نظامي (روسيه)
Share/Save/Bookmark
کد خبر: 22205