توصيه مطلب
۰
 
اقتصاد آذربايجان
 

اقتصاد آذربايجان
 

جمهوري آذربايجان به علت داشتن موقعيت جغرافيايي و طبيعي مناسب و دارابودن ذخاير طبيعي سرشار، براي توسعة اقتصادي در زمينه هاي گوناگون داراي امكانات فراوان اس ت . ولي جمهوري آذربايجان به علت سياستهاي استعماري دول بزرگ، درپايان جنگ اول جهاني و پس از سقوط امپراتوري روسيه و روي كارآمدن بلشويكها، به دو قسمت مجزا تقسيم شد، درنتيجه درحيات اقتصادي، اجتماعي و سياسي جمهوري محدوديتهاي بسياري به وجود آمد. در داخل اتحاد شوروي سابق ،اقتصاد جمهوري آذربايجان برپاية قوانين و مقررات سوسياليزم گسترش مي يافت. ساليان متمادي به علت عدم برخورداري از استقلال حقوقي و سياسي، به ابزار و وسيلة توليد تبديل شده و از موجوديت جمهوري بهره برداري استعماري به عمل مي آمد. تمام امكانات طبيعي، اقتصادي فني جمهوري در خدمت دولت بزرگ(مسكو) قرارداشت. جمهوري آذربايجان سالهاي زيادي به علت نداشتن استقلال سياسي، فاقد نظام واحدي از ساختارهاي اقتصاد ملي بود. اقتصاد جمهوري به ظاهر داراي ويژگيهاي ادارة دمكراتيك بود. ولي در عمل، در ادارة امور اقتصادي جمهوري، ويژگيهاي آمرانة سوسياليستي به ايفاي نقش مي پرداخت. 

اقتصاد جمهوري توسعه اي يك جانبه داشت. ساختار اقتصادي به طور رسمي، مجموعة اقتصادي خلق ناميده مي شد. ولي نه درتكنولوژي اقتصادي و نه در مكان يابي فعاليتهاي اقتصادي، نگرش همه جانبه وجود نداشت. درنتيجه، جمهوري آذربايجان طي مدتي طولاني به منطقة توليدكنندة مواد خام ارزان قيمت شوروي، تبديل شده بود. زمينه هاي توليدي و كاربر، بسياركم بود. به همين سبب، سطح زندگي مردم و زمينه هاي فعاليتهاي خدماتي توسعه نيافته بود. در جمهوري، سپاه بيكاران و بيكاران پنهان به وجود مي آمد كه اغلب آنها را مردم محلي تشكيل مي دادند. 

تا جنگ جهاني اول، در دورة امپراتوري روسيه از نواحي مختلف قلمرو كنوني جمهوري آذربايجان به تعدادي از كشورهاي خارجي، محصولات گوناگون كشاورزي و مواد اولية صنعتي صادر مي شد كه عمدتاً شامل نفت، پنبه، ماهي و ابريشم بود. در دوره هاي بعد، موانع بسياري در سر راه جمهوري آذربايجان براي ارتباط با دنياي خارج به وجود آمد و هرگونه ارتباط اين جمهوري با دنياي خارج، اجباراً تحت نام روسيه و توسط آن انجام ميگرفت. تا سالهاي۱۹۵۰، جمهوري آذربايجان در اتحاد شوروي سابق منطقة عمده ۸۰ درصد نفت توليدي در جمهوري - صنايع نفت بود. مدت مديدي، حدود ۹۰ آذربايجان توليد مي شد. نه در بحرانهاي اقتصادي و نه در دورة جنگ جهاني دوم، صنايع نفت از توسعه بازنماند. 

در ساختار اقتصادي جمهوري آذربايجان پس از جنگ جهاني دوم، در تعدادي از سالها پيشرفتهاي قابل ملاحظه اي به وقوع پيوست. در همين دوره در زمينة صنايع موجود - صنايع سبك، صنايع مواد غذايي، سوخت، استخراج و استحصال نفت و بعضي صنايع ديگر، هر چه بيشتر تكامل به وجود آمد. زمينه هاي جديد صنعتي در پتروشيمي، الكترونيك، ذوب فلزات رنگين و از اين قبيل صنايع، پيشرفت كرد. در دهه هاي ۷۰ و ۸۰ قرن بيستم در جمهوري آذربايجان صنايع الكترونيك، ساخت ماشين آلات و صنايع نيروبر و مصرف كنندة زياد مواد اوليه به وجود آمده است. اين زمينههاي صنعتي هنوز هم در ساختار اقتصادي كشور داراي نقش عمده و اساسي است. 

به طوركلي تا قبل از سال ۱۹۹۰ ساختار اقتصادي جمهوري آذربايجان در حد قابل توجهي تغيير كرده و با زمينه هاي توليد كيفي، متفاوت بود . در دهه هاي گذشته در حالي كه جمهوري آذربايجان ۴/۰ درصد از كل مساحت شوروي و ۳/۲ از درصد جمعيت شوروي سابق را دارا بود، حدود ۵/۷ درصد توليدات نفتي و سرمايه گذاري آن و ۱۸ درصد الكلهاي مصنوعي كل اتحاد شوروي سابق را توليد ميكرد. ولي قيمت خريد دولتي كالاهاي توليدي در سطح بسيار پاييني قرار داشت. در جمهوري، سپاه بيكاران و بيكاران پنهان به وجود مي آمد كه اغلب آنها را مردم محلي تشكيل مي دادند. 

تا جنگ جهاني اول، در دورة امپراتوري روسيه از نواحي مختلف قلمرو كنوني جمهوري آذربايجان به تعدادي از كشورهاي خارجي، محصولات گوناگون كشاورزي و مواد اولية صنعتي صادر مي شد كه عمدتاً شامل نفت، پنبه، ماهي و ابريشم بود. در دوره هاي بعد، موانع بسياري در سر راه جمهوري آذربايجان براي ارتباط با دنياي خارج به وجود آمد و هرگونه ارتباط اين جمهوري با دنياي خارج، اجباراً تحت نام روسيه و توسط آن انجام ميگرفت. 

پس از ۱۹۷۰ اگر چه در زمينة صنعت و كشاورزي تغييرات عمد ه اي براي توسعه به وجود آمد، ولي به علت نبود نوآوري و انگيزة توليد بهتر در نظام سوسياليستي، اين نظام نميتوانست به سطح قابل قبول نيازهاي جهاني ارتقاء يابد. فعاليت عمدة بخش كشاورزي را پنبهكاري، تاكداري، توتونكاري، نوغانداري، سبزيكاري و جاليزكاري تشكيل مي داد كه از زمينه هاي سودآور اين بخش بودند و با تأمين مواد خام اولية صنايع ، شرايط توسعة صنعت را فراهم مي كردند. در زمينة ارتباط صنعت با كشاورزي در جمهوري آذربايجان، مجتمع ها و تعاونيهاي توليدي كشاورزي - صنعتي گسترش يافته بودند. 

در جمهوري آذربايجان مجتمع هاي كشاورزي صنعتي در فعاليتهاي زراعت، باغداري و دامداري آغاز بكار كردند. در ۱۹۹۱حجم توليد اين مجتمع ها به قيمت ۱ ميليون نفر مي رسيد. اختصاص قسمتهاي زيادي از فعاليتهاي صنعتي به منطقة اقتصادي قفقاز جنوبي و منافع دولت مركزي، سبب كاهش توانايي توليدي جمهوري آذربايجان و تأثير آن بر تشديد مسايل زيست محيطي جمهوري آذربايجان شده است. زمينة فعاليتهاي كاربري ماشينآلات دقيق، دستگاهها و ابزار اندازه گيري و ديگر مصنوعاتي كه بتوانند در بازارهاي جهاني رقابت كنند، بسيار اندك بود. در جمهوري آذربايجان براي زمينه هاي گوناگون اقتصاد كشاورزي، شرايط طبيعي مناسب و بويژه وجود شرايط اقليمي از اهميت خاصي برخوردار است. ولي وجود كوهستانها و اقليم خشك، شور شدن خاك، فرسايش و گسترش بيابان زايي، مديريت كشاورزي را با اشكالات فراوان روبرو كرده است. در عين حال زمينه هاي اعتباري فني بخش كشاورزي بسيار ناتوان است. در بسياري از قسمتهاي جمهوري انبارها، سردخانه ها و ساير فضاهايي كه بتواند محصولات كشاورزي را به مدت زياد نگهداري كند وجود ندارد. زمينه هاي توليد، كفاف مصرف را نمي دهد. در بسياري از نقاط، عدم هماهنگي و فاصلة زياد بين محل توليد و مصرف مواد اوليه وجود دارد. 

برپايي و نوسازي اقتصاد جمهوري آذربايجان و مدرنيزه كردن آن بسيار ضروري به نظر مي رسد. بويژه آنكه بهره برداري از ذخاير طبيعي تجديدنشونده مانند: نفت، گاز، آهن، جيوه و ديگر منابع بايد بطور اصولي و با قناعت صورت گيرد تا نسل آيندة كشور بتواند از آن براي توسعة كشور استفاده كند. به همين منظوراصلاح ساختاراقتصاد ملي و ارتقأ كيفي آن به سطح استانداردهاي بينالمللي بسيار ضروري است. جمهوري آذربايجان در راه توسعة مستقل خود گام برمي دارد. جمهوري آذربايجان به عنوان دولتي مستقل به عضويت سازمان ملل متحد درآمد. اكنون مدتهاست كه ساختار نظام سوسياليستي و مديريت آن دگرگون شده است و جمهوري آذربايجان راه توسعة سرمايه داري را برگزيده است. 

در فرايند دورة گذار اقتصادي جمهوري آذربايجان، مشكلات متعددي وجود دارد. مهمترين اين مسائل و مشكلات به طور خلاصه، بشرح زيراست :
۱ . در جمهوري آذربايجان جنگ خانمانسوز قره باغ جريان داشته و حدود ۲۰ درصد از مساحت كل كشور در اشغال ارامنه است. در همين اراضي در دورة قبل از جنگ، حدود ۲۹ درصد از جمعيت جمهوري آذربايجان زندگي مي كرد، ۱۱ درصد محصولات صنعتي و ۴۰ درصد محصولات كشاورزي جمهوري در اين منطقه توليد مي شد. جريان جنگ، اقتصاد كل جمهوري را دگرگون كرده و توسعة زندگي سياسي را مختل و سبب ايجاد موانع بر سر راه خروج از بحران شده است. 

۲ . فرآيند سياست خصوصي سازي در اقتصاد نوين، پاسخگوي نيازهاي روزافزون نيست. در مقابل سياست نوسازي، جريانهاي آگاه و غيرآگاه ايجاد ممانعت ميكنند.
۳ . در دورة گذر به سياستهاي اقتصادي جديد، هزاران هكتار اراضي كشاورزي، جنگلها و ذخاير مادي فني بين واحدهاي دامداري صنعتي، مؤسسات كوچك، تعاونيها و غيره تقسيم شد.
۴ . ارتباط بين مؤسسات توليدي جمهوري آذربايجان با ساير جمهوريهاي شوروي سابق از بين رفته، يا در حال از بين رفتن است. ساختارهاي توليدي و خدماتي نيز به طور كلي شكل نگرفته است.
از موارد بالا نتيجه گرفته مي شود كه جمهوري آذربايجان در مرحلة گذر به دورة جديد اقتصادي سياسي با موانع و مشكلات بسياري رو به بود. رو به رو شدن با شرايط دورة گذر و از بين بردن مشكلات سياسي و اقتصادي آن، بيش از هر چيز نيازمند فعاليتهاي اقتصادي متشكل و آموزش نيروهاي راستين و كاري ويژه بوده است.
 
يكي ديگر از عوامل غيرقابل تعويض زندگي مستقل جديد آن است كه جمهوري آذربايجان با سياست هاي جديد اقتصادي خود جهاني مي شود. در بها دادن و استفادة بهينه از شرايط طبيعي و ذخاير موجود، تشكيل انواع جديد بهره برداريهاي اقتصادي و جايگزيني روشهاي نوين با استفاده از تجربيات كشورهاي پيشرفته جهان ضروري است. در جايگزيني روشهاي اقتصادي و بهره برداريهاي اقتصادي جديد، بايد شرايط و ويژگيهاي تاريخي، فرهنگي و طبيعي جمهوري آذربايجان نيز در نظر گرفته شود.
 
جمهوري آذربايجان همانند ساير جمهوريهاي شوروي سابق، با مسائلي چون كاهش توليدات و مبادلات بازرگاني بين جمهوريها، كاهش قيمتها و سقوط درآمد واقعي در اثناي استقلال روبه رو شد. اما جمهوري آذربايجان نسبت به ديگر جمهوريها در مهار كسر بودجه و به كارگيري سياستهاي پولي، موفق تر بود.

منات، واحد پول ملي جمهوري آذربايجان
در زبان آذري به روبل روسي منات مي گفتند. اكنون منات واحد پول رسمي جمهوري آذربايجان است كه بعد از استقلال ب صورت مستقل و بدون وابستگي به روبل روسي مورد مبادله قرار مي گيرد. مناتي كه امروز بكار برده مي شود از نظر ارزشي با مناتي كه در آغاز استقلال معرفي شده بود تفاوت دارد و به علت تورم بيش از اندازه در اقتصاد جمهوري آذربايجان در دهه ۹۰ ارزش آن در برابر ارزهاي خارجي به شدت كاهش يافت. هر منات به ۱۰۰ قَپِك(به زبان روسي كوپك) تقسيم ميشود.

منبع: كتاب سبز آدربايجان

Share/Save/Bookmark
کد خبر: 24439