توصيه مطلب
۰
 
مطالعات ايران‌شناسي و آموزش زبان فارسي در روسيه
 

مطالعات ايران‌شناسي و آموزش زبان فارسي در روسيه
 

۱- موسسات ايرانشناسي در مسكو
 
۱-۱- انستيتوي كشورهاي آسيا و آفريقا
انستيتوي زبانهاي شرقي در سال ۱۹۵۶ در دانشگاه مسكو تأسيس يافت كه بعداً به انستيتوي آسيا و آفريقا تبديل شد. گروههاي فارسي و تركي از دانشكده زبان و ادبيات به اين انستيتو انتقال داده شدند. در سال ۱۹۷۲ ساختار انستيتو تجديد سازمان گرديد و براي خود هدفي قرار داد كه بر اساس آن، فارغ التحصيلان نه فقط در زمينهي زبانهاي كمياب و مشكل كارشناس شوند بلكه در رشتههاي تاريخ، زبان، ادبيات، سياست معاصر، اقتصادي كشورهاي آسيا و آفريقا متخصص باشند. اين كار بر پايهي سه شعبهي زير انجام ميشود:

شعبهي تاريخ، شعبهي زبان و ادبيات، شعبهي اقتصادي ـ اجتماعي
برنامههاي تحصيلي آموزشي كه در سال ۱۹۹۴ به تصويب رسيده است آموزش چهارساله و دريافت درجهي ليسانس در موضوع « منطقهشناسي » با تخصص در يكي از رشتههاي خاورشناس، تاريخدان، خاورشناس فيلولوگ (زبان و ادبياتشناس)، خاورشناس اقتصاددان را در نظر دارد. دانشجويان ليسانس علاقمند، ميتوانند دو سال ديگر تحصيل كرده و درجه فوق ليسانس بگيرند. صرف نظر از تخصص، به دانشجويان يك يا دو زبان شرقي و يكي از زبانهاي غربي (انگليسي، آلماني، فرانسوي) آموخته ميشود. شعبهي تاريخ، فعاليت كرسيهاي تاريخ كشورهاي خاور نزديك و ميانه، تاريخ كشورهاي آسياي جنوبي، تاريخ كشور چين، آفريقاشناسي را هماهنگ ميكند. دانشجوياني كه متخصص تاريخ ميشوند درسهاي زير را مطالعه ميكنند: 

تاريخ كشورهاي آسيا و آفريقا، تاريخ روسيه، باستانشناسي و نژاد شناسي. علاوه بر دورهي مفصل تاريخ كشور يا منطقه مورد مطالعه، به دانشجويان تاريخدان دورههاي معين كشورشناسي از قبيل اقتصادي، نظام سياسي، فرهنگ، منبعشناسي و تاريخ نويسي تدريس ميشود. شعبهي زبان و ادبياتشناسي دانشكده كشورهاي آسيا و آفريقا شامل كرسيهاي زير است: 

فيلولوژي (زبان و ادبيات) عربي، ايراني، تركي، هندي، كشورهاي آسياي جنوب شرقي، كره و مغولستان، چيني، ژاپني، كرسي زبانهاي اروپاي غربي، كرسي آفريقا شناسي. دانشجويان زبان و ادبياتشناس دورههاي مشترك اصول زبانشناسي و ادبيات شناسي، زبانشناسي عمومي و تاريخ ادبيات را فرا ميگيرند و همچنين درسهاي ويژه از قبيل آواشناسي نظري و دستور زبان، لغت شناسي، لهجهشناسي و تاريخ زبانهاي شرقي مربوطه، ادبيات، تاريخ، جغرافيا، سازمان سياسي كشور يا منطقه مورد مطالعه را مي آموزند.
 
سه كرسي روابط اقتصادي بين المللي، اقتصاد، جغرافياي اقتصادي كشورهاي آسيا و آفريقا، سياستشناسي مشرق زمين، در چهارچوب شعبهي اقتصادي ـ اجتماع آموزش ميدهند. اين آموزش حرفه اي شامل مطالعه رياضيات عالي، آمارشناسي اقتصادي، سيستمهاي پول و اعتبارات، اقتصاد و جغرافياي اقتصادي كشورهاي آسيا و آفريقا، اقتصاد روسيه، كشورهاي سرمايه داري پيشرفته روابط اقتصادي بين المللي و درسهاي ديگر است كه جايگاه ويژه اي به درسهاي اقتصادي كشور يا منطقه مورد مطالعه اختصاص داده ميشود. 

علاوه بر درسهاي اجباري، دانشجويان اين امكان را دارند كه يك سلسله دورههاي اختياري از قبيل تاريخ انديشه اجتماعي، تاريخ هنر، جمعيتشناسي و مسائل ملي و زباني، تاريخ خاورشناسي در روسيه را انتخاب كنند. بخش مهمي از برنامه ها ي تحصيلي، كار آموزيهاي دانشجويان در كشورهاي زبان مورد مطالعه و نيز همكاري فعالانه با سازمانهايي است كه با كشورهاي آسيايي و آفريقايي مناسبات دايمي دارند. دانشكده به وسايل نوين ديداري و شنيداري، نوارخانه، اتاقهاي مخصوص انواع مختلف ترجمه از جمله ترجمه هم زمان و اتاقهاي فرهنگ كشورهاي مختلف و نيز به كامپيوتر براي درسهاي عملي انفورماتيك مجهز است.

كرسي ايرانشناسي
در زمان تأسيس انستيتوي زبانهاي شرقي در سال ۱۹۵۶ (كه بعداً به نام انستيتوي آسيا و آفريقا خوانده شد.) پروفسور «ويرا راستارگويوا » به عنوان رئيس كرسي زبان فارسي فعاليت ميكرد. از سال ۱۹۶۰ اجراي وظايف رئيس كرسي را پروفسور «پيسيكوف» عهده دار بود. بعداً اين كار به پروفسور «ليبدف» واگذار گرديد و امروز پروفسور «ولاديمير ايوانف» اين سمت را داراست. در كرسي ايرانشناسي در سالهاي مختلف، دانشمندان سرشناس از قبيل: آووچينيكف (زبانشناس)، نيكيتا وليفكووسكايا (ادبياتشناس)، شارووا (زبانشناس) و پروفسور ليبدوف (افغانشناس) به تدريس و پژوهش مشغول بودند. در اين كرسي زبانهاي فارسي، دري افغانستان، پشتو (از سال ۱۹۶۹)، كردي و تاجيكي (از سال ۱۹۶۰) تدريس ميشود. در حال حاضر اساتيد زير در اين كرسي فعاليت دارند: 

- آقاي پروفسور ايوانف ـ فوق دكترا و پروفسور علوم زبان و ادبيات، استاد زبان فارسي.
- آقاي آستروفسكي ـ نامزد علوم زبان و ادبيات، دانشيار و استاد زبان دري.
- آقاي يژوف ـ نامزد علوم اقتصاد، دانشيار، استاد در رشتهي اقتصاد ايران.
- آقاي ميكروف ـ استاد ارشد زبان فارسي.
- خانم ريسنر ـ نامزد علوم زبان و ادبيات، دانشيار ادبيات فارسي.
- خانم زاوزيرسكايا ـ نامزد علوم زبان و ادبيات، دانشيار و استاد زبان دري.
- خانم ساروكينا ـ نامزد علوم زبان و ادبيات، دانشيار و استاد زبان فارسي.
- خانم آرداشنكووا ـ نامزد علوم زبان و ادبيات، دانشيار و ادبيات شناس.

۱-۲- دانشگاه دولتي علوم انساني روسيه
دانشگاه دولتي علوم انساني روسيه در سال ۱۹۹۱ بر اساس انستيتوي تاريخ آرشيو، به منظور بازسازي امور تعليم و تربيتي متخصصين بلند پايه در روسيه و پيشرفت مطابق با تحولات پيش آمده و مقتضيات زمان، تأسيس شد. اين دانشگاه شامل ۷ دانشكده است. به فارغ التحصيلان دوره ۴ ساله مدرك ليسانس و ۶ ساله مدرك فوق ليسانس اعطا ميشود. سالانه ۵۰ دانشجو (۲۵ نفر در بخش زبانهاي شرقي و ۲۵ نفر در بخش زبانهاي غربي) پذيرفته ميشوند.

كرسي زبانهاي شرقي دانشكده زبانشناسي
در شعبهي زبانهاي شرقي متخصصين در ۶ زبان (عربي، هندي، فارسي، دري، ژاپني، تركي و كره اي) تربيت ميشوند و به دانشجويان گروه فارسي، علاوه بر زبان فارسي، زبانهاي عربي، فرانسه و يوناني باستاني و زبان ايران باستان (اوستا و پهلوي) نيز آموزش داده ميشود. تحصيل در دانشكده تمام وقت بوده و روزانه ۶ درس كه هر كدام به مدت ۴۵ دقيقه به طول مي انجامد، به دانشجويان ارائه داده ميشود. بخش ايرانشناسي كرسي زبانهاي شرقي، استادان رسمي ندارد. استادان اين بخش از دانشگاهها و پژوهشگاههاي ديگر به كار دعوت ميشوند. در حال حاضر در كرسي زبانهاي شرقي به عنوان استاد ايران شناس، افراد زير كار ميكنند: 

- ولاديمير ايوانف (از انستيتوي آسيا و آفريقا) استاد زبان معاصر فارسي.
- ناتاليا چاليسووا (از انستيتوي خاورشناسي) استاد فرهنگشناسي ايران.
- سوفيا وينوگردووا (از انستيتوي زبانشناسي) استاد زبان اوستا و فارسي باستان.
- وياچسلاو موشكالو (از انستيتوي زبانشناسي) استاد زبان فارسي.

۱ـ ۳ ـ آكادمي ديپلماتيك وابسته به وزارت امور خارجه فدراسيون روسيه
اين موسسه عالي آموزشي قريب ۷۰ سال قبل به منظور پرورش و ارتقاي كارمندان عرصهي سياست خارجي تأسيس شده است. تنها افرادي داراي مدرك تحصيلات عالي (فارغ التحصيلان دانشگاه ها، انستيتوها و ديگر مدارس عالي) به آكادمي ديپلماتيك پذيرفته و بعد از اتمام آكادمي به عنوان متخصصين امور سياسي استخدام ميشوند. فارغ التحصيلان ممتازي كه موفق شدند در دورهي تحصيلات خود، تز دكتراي خود را تدوين نمايند، اجازهي دفاع مي يابند.

شعبهي ايرانشناسي
در گروه ايرانشناسي سالانه ۲ يا ۳ نفر پذيرفته ميشوند. قبل از فروپاشي اتحاد شوروي تعداد بيشتري از محصلين به اين گروه پذيرفته ميشدند. در چند سال اخير به علت كمبود تقاضاي اين گونه متخصصين، گروه ايرانشناسي يك سال در ميان (به تعداد يك يا دو نفر) تشكيل ميشود. در اين گروه هفته اي ۱۲ ساعت زبان فارسي تدريس ميشود. ايرانشناسان زبان دوم را هم ياد ميگيرند كه معمولاً انگليسي است. در حال حاضر اين آكادمي ۲ استتاد زبان فارسي دارد:
- پروفسور انور مهدي اويچ علي اف، با سابقه ترين استاد اين آكادمي و متخصصين سياست خارجي ايران.
- پروفسور سويتلانا آليكسي كينا.

۱ـ ۴ ـ انستيتوي دولتي روابط بينالمللي مسكو
اين انستيتو ۵۰ سال پيش گشايش يافته و به وزارت امور خارجه وابسته است. در انستيتو، متخصصين در رشتههاي ديپلماسي، حقوق بين المللي و اقتصاد بين المللي آموزش مي بينند. در كرسيهاي مختلف اين انستيتو ۴۷ زبان خارجي تدريس ميشود. در همهي رشتههاي فوق الذكر متخصصين ايرانشناس نيز تربيت ميشوند. تعداد پذيرفته شدگان ايرانشناسي متفاوت است و هر سال يك سال در ميان رقمي بين ۴ يا ۵ نفر را شامل ميشود. همهي دانشجويان ايرانشناسي علاوه بر رشتهي منتخب خود، زبان فارسي را هم ياد ميگيرند. استادان ايرانشناس در دو كرسي زبانهاي خاورميانه (زبان شناسان) و كرسي خاورشناسي (استادان تاريخ، اقتصاد و حقوق) کار ميكنند.
 
در كرسي زبانهاي خاور ميانه هميشه ۲ يا ۳ نفر استاد به طور دائمي فعاليت ميكنند. در حال حاضر زبان فارسي توسط دانشيار «گئورگي ونيامينويچ آرسانيس» و دانشيار «يلنا لوونا گلادكوا » تدريس ميشود. آنها همچنين در زمينهي زبان و ادبيات فارسي تحقيقات نيز به عمل مي آورند. در كرسي خاورشناسي، دانشيار «دراييلوفسكي » به عنوان استاد، تاريخ و سياست خارجي ايران را تدريس ميكند.

۱ـ ۵ـ انستيتو (دانشگاه) نظامي زبانهاي خارجي
انستيتوي نظامي زبانهاي خارجي به ترتيب مترجمين زبانهاي خارجي براي نيروهاي نظامي روسيه (اتحاد شوروي سابق) اختصاص داده شده است. به فارغ التحصيلان اين انستيتو، درجهي افسري اعطا ميشود. در اين انستيتو، كرسي زبانهاي شرقي وجود دارد. در اين بخش مترجمين زبانهاي شرقي، از جمله زبان فارسي آموزش مي بينند. در زمان شوروي، سالانه ۱۰ تا ۲۰ دانشجو به گروه فارسي پذيرفته ميشدند ولي با فروپاشي اتحاد شوروي و كاهش نيروهاي نظامي، تعداد دانشجويان بخش فارسي نيز به مراتب كاهش يافته است. در حال حاضر در بخش زبانهاي شرقي اين انستيتو، ۳ استاد زبان فارسي كار ميكنند. كهنسال ترين استاد زبان فارسي انستيتو، دكتر واسكانيان است كه از سال ۱۹۸۸ تا كنون به عنوان استاد در بخش زبانهاي شرقي فعاليت داشته و به تأليف فرهنگ ها و خودآموزيهاي محاوره اي دو زباني، فارسي به روسي و روسي به فارسي مشغول بوده است.

۱ـ ۶ـ آكادمي سازمان فدرال ضدجاسوسي
در اين موسسهي عالي آموزشي كرسي زبانهاي كشورهاي خاورميانه وجود داد كه در آنجا زبانهاي عربي، فارسي و تركي تدريس ميشوند. سالانه ۵ الي ۶ نفر دانشجو به گروه زبان فارسي راه مي يابند. دورهي تحصيلي، ۵ ساله است. هفته اي ۱۲ ساعت به تدريس زبان فارسي اختصاص دارد. در حال حاضر در اين آكادمي ۶ استاد ايرانشناس كار ميكنند، از جمله: 

ـ دانشيار مارينا اوسيپوا، متخصصين ادبيات فارسي (وي تز دكتراي خود را با عنوان «آثار ناصر خسرو » نوشته است.)
ـ دانشيار بازنشسته ويلا فرولوا (عنوان تز دكتراي وي، «افعال مركب در زبان فارسي» است).
ـ استاد ارشد گالينا گوليوا.

۱ـ ۷ـ دفتر ايرانشناسي شعبهي خاورميانه و نزديك
اكثر ايران شناسان انستيتوي خاورشناسي در دفتر ايرانشناسي و برخي ديگر از دفاترشعبهي خاورشناسي دور و نزديك كار ميكنند. دفتر ايرانشناسي در طي سالهاي گوناگون تحت رياست ايران شناسان معروف زاخوديرن تسيبولسكي، كوزنيتسوف، آراباجان، تسوكانوف رهبري ميشود. در سالهاي ۱۹۵۰ تا ۱۹۶۰ در شعبهي خاورميانه، ايران شناسان معروف و نامدار از قبيل پروفسور سترويف، دياكونف، پيگوليوسكايا، داندامايوف، پتروشكي، به عنوان محقق در عرصهي تاريخ ايران كار ميكردند. برنامههاي علميشعبهي خاورميانه و نزديك خيلي گسترده و دامنه دار بوده، مسائل مبرم تاريخي را در بر ميگيرد.
 طي ده سال گذشته با سعي و تلاش دانشمندان اين گروه، ۱۰ كتاب و صدها مقالهي علمي به چاپ رسيده است. امروزه، در دفتر ايرانشناسي، ۴ دكتر علوم (دكتر آراباجان ـ محقق اقتصاد و تاريخ ايران، دكتر شمس الدين بديع تبريزي ـ محقق اقتصاد و سياست داخلي ايران، دكتر علي يف ـ محقق تاريخ قرن ۲۰ ايران و سياست داخلي كشور، دكتر كلاشتورينا ـ فرهنگشناس) و ۴ نامزد علوم (كولاگينا ـ محقق سياست داخلي ايران در قرنهاي ۱۸ و ۱۹، محمدووا ـ اقتصاد دان، اورولوف ـ محقق سياست خارجي، فدورووا ـ محقق مناسبات ايران و آمريكا) كار ميكنند. در بخشهاي ديگر شعبهي خاورميانه (كردشناسي و افغانشناسي) ايرانشناس به عنوان كارمند علمي (خانم ژيگالينا، آقايان پلاستون، آرونوف و لازيروف) فعاليت دارند.

۱ـ ۸ـ شعبهي ادبيات ملل آسيا
در اين شعبه، يك گروه ايرانشناس تحت رياست پروفسور كميساروف ـ رئيس آن شعبه، به آموزش و تحقيق ادبيات كلاسيك و ادبيات معاصر ايران مشغول فعاليت هستند. اين گروه در سالهاي اخير پژوهش بنيادي « تاريخ ادبيات فارسي» را براي چاپ آماده نمودند. ايرانشناس پريگارينا ـ محقق ادبيات فارسي زبان آسياي جنوبي، جهانگير دري ـ نظم شناس، نيكولايوسكايا ـ محقق در رشتهي ادبيات معاصر ايران، عضو اين گروه هستند.

۱ـ ۹ـ شعبهي ايرانشناسي انستيتوي زبانشناسي آكادمي علوم فدراسيون روسيه
انستيتوي زبان شناسي، عمده ترين مركز زبانشناسي فدراسيون روسيه است كه تحقيقات علمي در رابطه با كاثر زبانهاي دنيا در آنجا صورت ميگيرد. تعداد كل كارمندان علمي اين مركز به ۱۸۰ تا ۲۰۰ نفر مي رسد. انستيتو داراي شعبهي زبانهاي آلماني، روماني، فنلاندي، قفقازي، ايراني، هندي، آفريقايي، زبانهاي خاور دور و شعبهي زبانشناسي اجتماعي و غيره است. شعبهي ايرانشناسي (زبانهاي ايراني) در سال ۱۹۵۲ تأسيس شد و پروفسور راستورگويوا عهده دار رياست آن بود. 

در حال حاضر دكتر ايفموف مدير بخش ايرانشناسي است. هم اكنون در اين بخش ۴ دكتر علوم (دكتر والنتين ايفموف، پروفسور جايي ايدلمن، خانم تاتيانا پالخالينا، آقاي محمد عيسي يف) و ۶ كانديداي علوم (خانم ها آزا كريمووا، يلينا مولچانووا، صوفيا وينگردووا، ليلي دادخدايوا، آلا لوشكووا و آقاي وياچسلاوا موشكلو) به عنوان محقق فعاليت ميكنند. چهار ايرانشناس با سابقه، از جمله كارمندان سابق اين بخش، پروفسور واسيلي آبايف، معروف ترين و كهنسال ترين ايرانشناس شوروي سابق، دارندهي جايزهي دولتي پروفسور ويرا راستارگويوا و دكتر علوم پيريكو را ميتوان نام برد. 

شعبه ايرا نشناسي در تربيت دانشمندان ايرانشناس خدمات ارزنده اي انجام داده است. برخي ايران شناسان معروف جمهوريهاي آسياي مركزي و قفقاز و قبل از همه ايرانشناسان تاجيكستان، مدارج فوق ليسانس و دكتراي انستيتوي زبانشناسي مسكو را به پايان رساندهاند. تاكنون تمام زبانهاي ايراني مورد تحقيق و بررسي محققان و پژوهشگران اين بخش قرار گرفته است و راجع به زبانهاي فارسي معاصر، فارسي باستاني و ميانه (پهلوي)، فارسي تاجيكي، دري، كردي، تاتي، تالشي، گيلكي، مازندراني، لري، بختياري، سمناني، گويشهاي استان فارس، زبانهاي ايراني الاصل بدخشان (يا زبانهاي پاميري)، زبان افغاني، آسي، آموري، پراچي و تاريخ و سرچشمهي زبانهاي نامبرده تحقيقات زيادي به چاپ رسيده است. در سالهاي اخير، عمده ترين آثار گروه دانشمندان اين بخش تحت عنوان « اساسهاي زبانهاي ايراني » در ۶ جلد و كتاب « آموزش مقايسه اي زبانهاي ايراني » در ۲ جلد به چاپ رسيده است. برخي از آثار كارمندان اين شعبه به زبانهاي اروپايي، تاجيكي و فارسي ترجمه شدهاند.

۱ـ ۱۰ـ انستيتوي خاورشناسي آكادمي علوم فداسيون روسيه
تاريخ علوم خاورشناسي در روسيه از تأسيس «موزهي دستنويسهاي كشورهاي آسيا» در سنت پطرزبورگ (سال ۱۹۱۸) آغاز ميشود. تا سالهاي بعد از جنگ جهاني دوم، اين شهر عمده ترين مركز خاورشناسي كشور بود. ولي در اوايل سالهاي ۱۹۵۰ طبق دستور رهبري شوروي، برخي از مراكز علمي، منجمله مراكز خاورشناسي، از سنت پطرزبورگ به مسكو انتقال داده شدند. از سال ۱۹۶۰ الي ۱۹۶۱، اين انستيتو تحت عنوان « انستيتوي كشورهاي آسيا » فعاليت مي نمود و از سال ۱۹۶۸ تغيير عنوان داده و « انستيتوي خاورشناسي آكادمي علوم اتحاد شوروي » نام گرفت. درحال حاضر اين انستيتو وابسته به آكادمي علوم فدراسيون روسيه است. ايران شناسان متخصصين در رشتههاي علم و محققان در اين عرصه ها در برخي از شعبههاي اين انستيتو فعاليت ميكنند. 


۲-۱- كرسي زبانشناسي و ادبيات ايران دانشكده خاورشناسي دانشگاه سن پطرزبورگ
سن پطرزبورگ بزرگ ترين مركز تاريخي خاورشناسي روسيه به شمار مي رود. تدريس زبانهاي شرقي در روسيه از سال ۱۸۰۴ آغاز شد. شعبهي مربوط به تدريس زبان عربي و فارسي در دانشگاه سن پطرزبورگ اولين بار در سال ۱۸۱۸ افتتاح شد. با تأسيس دانشكده خاورشناسي در سال ۱۸۵۵ كلاسهاي جديد تحت عنوان پشتو، ادبيات فارسي، زبان اوستا و فارسي باستان گشايش يافتند. بخش ادبيات ايران در سال ۱۹۱۶ تأسيس گرديد. طي ۴۰ سال (از سال ۱۸۷۶ تا سال ۱۹۱۶)، آكادميسين زاليمان، ايرانشناس معروف زبان پهلوي، اوستا و « مباني زبانهاي ايراني » را در اين دانشكده تدريس ميكرد. از سال ۱۸۸۶ پروفسور ژوكوفسكي ـ بزرگ ترين متخصص رشتهي اسلام در ايران، دانشمند زبان فارسي معاصر، ادبيات و فولكور گويشهاي فارسي به عنوان استاد فعاليت داشت. پروفسور فريمان ـ عضو وابسته آكادمي و پيش آهنگ سرشناس، ايرانشناس روسيه، سازمان دهنده و اولين رئيس كرسي از سالهاي ۱۹۱۷ الي ۱۹۴۱ و بعداً از سالهاي ۱۹۴۴ الي ۱۹۵۰ و از سال ۱۹۵۰ الي سال ۱۹۸۱ ايرانشناس معروف پروفسور بولدريف و از سال ۱۹۸۱ تا ۱۹۹۱ آكادميسين بوگوليوبدوف به عنوان رئيس كرسي ايفاي وظيفه نمودهاند.
رئيس كنوني كرسي ايرانشناسي، پروفسور ايوان استبلين ـ كامنسكي است. در دوران مختلف در اين كرسي دانشمندان سرشناس كشور، از قبيل پروفسور رومانوويچ، برتلس، زاروبين، آكادميسين بوگوليوبدوف به عنوان رئيس كرسي ايفاي وظيفه نمودهاند. استادان كرسي ايرانشناسي پيشروا، دياكونوف، طاهر جانوف، سوكولف، اورانسكي، ليوشيتس، گوزاليان، روزنفلد، زاويالووا و … كه از درجات علمي دكترا برخوردارند، در تربيت متخصصان ايرانشناس و پشرفت علوم ايرانشناسي فعاليت فراواني كردهاند. پژوهشهاي علمي دانشمندان اين كرسي، بخشهاي تاريخ زبانهاي ايراني، تحقيق درعرصهي دستنويسهاي فارسي و يادگارهاي خطي زبانهاي ايراني تا دورهي گسترش اسلام، آماري نمودن ميراث ادبيات كلاسيك براي چاپ و ترجمهي آنها به زبان روسي، آموزش گويشهاي زبان ايراني و … را در بر ميگيرد. هيأت كنوني استادان كرسي عبارتند از: 

ـ آكادميسين ـ ميخائيل بوگوليوبوف ـ رئيس دانشكده خاورشناسي، متخصص تاريخ زبانهاي ايراني منجمه فارسي باستاني، تاريخ سغدي، خوارزمي، افغاني.
ـ پروفسور ايوان استبلين ـ كامينسكي، رئيس كرسي ايرانشناسي، محقق زبانهاي ايراني، منجمله زبان اوستايي، زبان بدخشاني (پاميري) و فولكور، ترجمه انجيل به زبانهاي ايراني.
ـ پروفسور گرونبرگ ـ استاد زبان دري و پشتو (محل اصلي كار وي، انستيتوي زبانشناسي است.)
ـ پروفسور ولاديمير كوشيف ـ متخصص زبان و ادبيات افغانستان و ايران (محل اصلي كار وي، انستيتوي خاورشناسي است)
ـ دانشيار چنگيز بيبوردي ـ استاد زبان فارسي، ادبيات و نظم فارسي.
ـ دانشيار اولگ آكيموشكين ـ استاد آثار خطي فارسي، ادبيات تصوف، تاريخ نويسان ايران (محل اصلي كار وي انستيتوي خاورشناسي است)
ـ دانشيار ولاديمير درزاروف ـ متخصص ادبيات فارسي، تصوف و زبان عربي.
ـ استاد ارشد محمود صالح يوف ـ استاد زبان فارسي
ـ استاد ارشد ايلينا ايوانووا ـ استاد زبان فارسي و نظم فارسي.
ـ استاد دستيار فيروزه عبدالله يوا ـ استاد زبا فارسي و تفاسير
ـ استاد دستيار ميخائيل پيلوين ـ استاد زبان پشتو و ادبيات پشتو، استاد زبان فارسي.
ـ استاد ارشد خاراتيشويلي ـ استاد تاريخ كشورهاي خاورميانه.
ـ دانشيار بازيليكو ـ استاد تاريخ ايران.

۲-۲- شعبهي انستيتوي خاورشناسي آكادمي علوم فدراسيون روسيه در شهر سن پطرزبورگ
در سال ۱۸۱۸ موزهي آثار خطي شرقي در اين شهر تأسيس گرديد كه بر اساس آن در سال ۱۹۳۰، انستيتوي خاورشناسي آكادمي علوم اتحاد شوروي بنا گذاشته شد. در سال ۱۹۵۰ انستيتوي مذكور از لنينگراد (سن پطرزبورگ فعلي) به مسكو انتقال داده شد و در لنينگراد فقط يك شعبه از آن انستيتو به نام شعبهي دستونيسهاي شرقي باقي ماند. بعد از گذشت دو سال، بر پايهي شعبهي دستنويسهاي شرقي، مجدداً انستيتوي خاورشناسي، با عنوان انستيتوي خاورشناسي شعبهي لنينگراد تأسيس گرديد كه تابع انستيتوي خاورشناسي مسكو است. از سال ۱۹۶۰ تا ۱۹۶۸ اين انستيتو به عنوان « انستيتوي ملل آسيا » ناميده ميشد. انستيتو به آموزش ميراث ادبي و فرهنگي ايران توجه زيادي نشان ميدهد. در حال حاضر در شعبهي خاورميانه آن، ۱۱ كارمند ايرانشناس و افغانشناس (دو نفر از آنها دكتر علوم و ۷ نفر نامزد علوم) به تحقيقات علمي مشغولند. ۴ كارمند علمي ديگر (۲ دكتر و ۲ نامزد علوم) در كنار آن شعبهي زبان، تاريخ و ادبيات كرد آموزش ميدهند. چهار ايرانشناس (دكتر ليفشيتس، دكتر پيريخانيان، دكتر داندامايوف و دكتر چوناكووا) در شعبهي خاور باستان كار ميكنند. 

گرچه موضوعات و رشتههاي پژوهشي دانشمندان آن انستيتو خيلي دامنه دار و گسترده هستند، ولي بررسي و تحقيق دستنويسهاي فارسي و تاجيكي همچنان مورد توجه ويژهي ايران شناسان آن انستيتو قرار دارد. آرشيو دستنويسهاي پژوهشگاه داراي ۵ هزار دستنويس فارسي است. تهيه فهرست دستنويس ها توسط گروه محققان، دكتر آكيموشكين، دكتر كوشيف، دكتر ميكلوخو ـ ماكلايي، دكتر صلاح الدينوف، دكتر تومانوويچ، دكتر نيازوف انجام گرفته و دكتر شيگولوا، تهيهي فهرست كتابهاي چاپ سنگي را عهده دار است. 

لينيا اسميرنووا در زمينهي متنهاي تاريخي، آكيموشكين در زمينهي متنشناسي مينياتوري، اولگا اسميرنووا و ليوشيتس در زمينهي كشف رمزهاي اسناد به زبانهاي سغدي، پارتي و باختري، راگوز و پرخانيان و چوناكووا در زمينهي متنهاي فارسي ميانه، دانداميايف در عرصهي مسائل تاريخ ايران باستان، كولسنيكوف و پوگالوف و نزريه در زمينهي مسائل قرون وسطي، و اورانسكي در عرصهي تاريخ زبانهاي ايراني، تحقيقات مختلفي انجام دادهاند.گرایشهای پژوهشی اصلی این آکادمی عبارت است از: 

توصيف نسخ خطي ايراني و افغاني.
زبان‎شناسي: مطالعه زبانهاي ايراني زنده و قديمي.
ادبيات‎شناسي (تا سالهاي ۱۹۸۰)
تاريخ ايران و افغانستان باستان و قرون وسطي.
كُردشناسي زبان‎شناسي، تاريخ و فولكلور
قفقاز شناسي.

۲-۳- شعبهي انستيتوي زبانشناسي در شهر سن پطرزبورگ وابسته به آكادمي علوم فدراسيون روسيه:
چند سال قبل در شعبهي « آموزش قياسي زبانهاي هند و اروپايي » گروه ويژهي « زبانهاي هند و ايراني » ايجاد شد كه به تأليف آثار علمي در زمينهي تاريخ و حالت كنوني زبانهاي مختلف ايران و هندي مي پرداخت. در سالهاي گوناگون، ايران شناسان معروف از جمله پروفسور زاروبين (بنيان گذار آموزش علمي زبانهاي كوچك و بي خط) و دكتر سوكولوف (بنيان گذار آموزش علمي صداها در زبانهاي ايراني) به عنوان رهبر و كارمند علمي در آن گروه كار ميكردند. در زمان شوروي، انستيتوي زبانشناسي سنت پطرزبورگ در تربيت ايرانشناسان سهم ارزنده اي داشت. در حال حاضر در آن انستيتو، گروه ويژهي ايرانشناسي وجود ندارد. چند تن از ايران شناسان از جمله پروفسور گرونبرگ، پروفسور هرتسينبرگ، دكتر ايوبي، دكتر سميرنوا ـ در شعبات مختلف انستيتوي فوق الذكر كار ميكنند.

۲-۴- موزهي ارميتاژ
موزهي ارميتاژ در شهر سن پطرزبورگ از جمله بزرگ ترين موزههاي جهان به شمار مي رود. اين موزه در كاخ تزارهاي روس واقع شده است. ارميتاژ به عنوان مركز مهم تحقيقات و مطالعهي آثار تاريخي نيز معروف است. دانشمندان رشتههاي مختلف علمي در بخشهاي گوناگون اين موزه كار ميكنند. باستان شناسان، فرهنگ شناسان و مردم شناسان هر سال جهت توسعه كلكسيون اين موزه به نقاط مختلف كشور و خارج از روسيه مي روند. بخشهاي علمي از سال ۱۹۲۰ در جهت پيشبرد مطالعات علمي در اين موزه شروع به فعاليت كرد. محققين ايرانشناس نيز در بخش خاورميانه كار ميكنند.
 اين بخش از چهار شعبهي مربوط به روم، خاور ميانه و نزديك، خاور باستان، آسياي مركزي و قفقاز و خاور دور تشكيل ميشود. در مقاطع مختلف زماني در اين موزه ايران شناسان نامداري چون ميخائيل دياكنوف (دانشمند زبان ادبيات و تاريخ ايران)، گوزاليان (محقق تاريخ ايران)، لوكانين (تاريخشناس و رئيس اسبق بخش خاور ميانه) كار ميكردند. در حال حاضر تعداد زيادي از دانشمندان ارميتاژ، آثار علمي در رابطه با ايران و كشورهاي همجوار تأليف نموده اند كه از جمله ميتوان به موارد زير اشاره كرد: 

- دكتر مارشاك، مدير دفتر آسياي مركزي و قفقاز و محقق در زمينهي آثار نقره اي ساخت ايران.
- ايوانوف آناتولي الكسييويچ، محقق هنر دستي ايران.
- آدموا عادل تيگرانونا، محقق مينياتور ايران.
- سكودا والنتين گرمانويچ، محقق در زمينهي فرهنگ آسياي مركزي و ايران. 

۳- مؤسسات ايرانشناسي در جمهوريهاي خود مختار:
۳-۱- جمهوري خود مختار داغستان

شعبهي شرقشناسي دانشگاه دولتي داغستان
دانشگاه دولتي داغستان در سال ۱۹۳۲ ميلادي با بخشهاي مختلف تأسيس شد. تدريس زبان فارسي از سال ۱۹۹۵ در كرسي تاريخ به عنوان زبان اول با آموزش تاريخ و ادبيات زبان فارسي آغاز به كار كرد. رئيس شعبهي شرقشناسي اين دانشگاه آقاي حسين تيكايو، نامزد علوم ادبيات عرب فارغ التحصيل دانشگاه دولتي تاشكند، شعبهي شرقشناسي است.
 استادان فعلي بخش فارسي عبارتند از آقاي محمود نوري عثمانف (ايرانشناس ـ زبانشناسي فارسي، تفسير قرآن مجيد، عروض فارسي)، خانم ها فاطمه ممليبكوا (تدريس فارسي و تاريخ رشد فرهنگ ايران) اوما كريموا (تدريس زبان فارسي) و آقاي رئوف رستم اف (تدريس زبان فارسي كنوني، دست خط نويسي، تاريخ ايران). در حال حاضر در گروه به يادگيري زبان فارسي مشغولند: 

۱ ـ در سال اول ۱۰ نفر، سال دوم ۱۰ دانشجو و در سال سوم ۷ نفر كه زبان اصلي آموزشي آنان فارسي و زبان عربي است.
۲ ـ در سال سوم ۱۶ نفر، در سال چهارم ۱۶ نفر، و در سال پنجم ۲۰ نفر، كه زبان اصلي آموزشي آنان عربي و زبان دوم فارسي است. تعداد فارغ التحصيلان رشته آموزش زبان عربي در شعبهي شرقشناسي كه زبان فارسي را مانند زبان دوم آموخته اند نود نفر است.
كتابهاي درسي مورد استفاده در اين دانشگاه براي آموزش زبان فارسي عبارتند از:
۱- كتاب زبان فارسي نوشتهي أي.ك.اوچينكوا، آ.ك.محمدزاده، انتشار مسكو ۱۹۶۶.
۲- درس زبان فارسي براي فارسي آموزان خارجي نوشتهي دكتر نقي پور نامداريان ـ تهران ۱۳۷۳.
۳- دستور زبان فارسي نوشتهي محمد جواد شريعت ـ انتشارات اساطير چاپ چهارم ۱۳۷۰.
۴- زبان فارسي كنوني نوشتهي يو.روبنچيك انتشار مسكو ۱۹۷۰.
۵- تاريخ ادبيات فارسي و تاجيكي نوشتهي برليتس چاپ مسكو.

۳-۲- جمهوري خود مختار باشقيرستان
بخش زبانشناسي و روزنامه نگاري دانشگاه دولتي باشقيرستان
دانشگاه دولتي باشقيرستان در سال ۱۹۵۷ تأسيس گرديد و زبان فارسي از سال ۱۹۹۳، به عنوان يك زبان خارجي تدريس ميشود. كتابهايي به نام « زبان فارسي » براي سال اول و دوم (ل.خليلف ـ ۱۹۹۲ تاشكند) و « ما فارسي حرف مي زنيم » از سال سوم (ام.ي.رادوويلسكي ـ مسكو ۱۹۷۲) منابع تدريس در اين شعبه به شمار مي رود. استاد سيسانبايف متخصص ادبيات شرق به عنوان استاد زبان فارسي در اين شعبه كار ميكند. در حال حاضر ۵ نفر در كلاس اول، ۱۱ نفر در كلاس دوم و ۱۱ نفر در كلاس سوم مشغول به تحصيل زبان فارسي هستند. تعداد فارغ التحصيلان اين رشته در سطوح مختلف بالغ بر ۳۰ نفر ميشود. اتاق زبان فارسي در سال ۱۹۹۸ در اين شعبه تأسيس شده اما امكانات چنداني ندارد. رياست اين شعبه را استادياد فلوريد سيسانبايف داراست. بنا به نظر وي زبان فارسي احتياج به افتتاح دفتر مستقل دارد و بايد ۲ تا۳ نفر براي ادارهي كلاس ها به ايران اعزام شوند تا آموزشهاي لازم به آنان داده شود.

۳ ـ ۳ جمهوري خودمختار آستياي شمالي
دانشگاه دولتي آستياي شمالي (به نام ك.ل.خيتلاگودوا)
بخش زبانهاي شرقي، دانشكده روابط بين المللي
اين دانشگاه در سال ۱۹۷۲ افتتاح شد و دفتر زبانهاي شرقي در سال ۱۹۹۴ تأسيس گرديد. زبان فارسي به عنوان زبان فرعي به كار مي رود. استادان فعلي زبان فارسي در اين بخش عبارتند از آقايان سلطان يك ميخاييلويچ قرايف و البروس باتيربكويچ ساتسايف. اين بخش ۴ دانشجو در سال ۵ و ۱۳ نفر در سال ۴ دارد و از كتابهاي « زبان فارسي» ل. خليلف ۱۹۹۲ تاشكند و « ما فارسي حرف مي زنيم» _ ام.ي.رادوويلسكي ـ مسكو ۱۹۷۲ به عنوان كتاب درسي استفاده ميكنند.

۳ ـ ۴ انستيتوي دولتي علوم انساني تاتارستان
اين دانشگاه در سال ۱۹۹۲ تأسيس شد. همزمان با آن بخش فيلولوژي اين انستيتو آغاز به كار كرد و كلاس زبان فارسي نيز شروع به كار كرد. در اين دانشگاه اساتيد ذيل به تدريس زبان فارسي مشغول هستند:
ـ آلبرت اخمت زيانويچ بورخانف نامزد علوم در رشتهي تاريخ، استاد تاريخ ايران
ـ فريده شاوكاتونا آكولوا ايرانشناس ـ زبان شناس، استاد زبان و تاريخ ادبيات ايران
ـ ميرسيوف عبدالايويچ شفييف متخصص زبان و ادبيات ايران، استاد زبان فارسي معاصر
در اين رشته، زبان فارسي و ادبيات كلاسيك ايران تدريس ميشود.
اتاق فرهنگ ايران از مارس ۱۹۹۹ در اين انستيتو داير شده است.

۴ ـ آموزش زبان فارسي در مدارس متوسطه
۴ ـ ۱ ـ آموزش زبان فارسي در مدرسه ويژه در مسكو
براي اولين بار، دوره آموزش زبان فارسي در مدرسه ويژه وابسته به دانشگاه علوم انساني مسكو از چند ماه گذشته آغاز شد. هم اكنون در اين مدرسه تعداد چهل تن فارسي آموز به فراگيري ادبيات و زبان فارسي مشغولند. مدرسه مذكور در مركز شهر مسكو و در نزديكي ميدان سرخ واقع است و دو استاد دانشگاهي زبان و ادبيات فارسي به نام آقاي وياچسلاو موشكالو و آقاي ميكروف به تدريس و آموزش زبان فارسي مي پردازند. با سعي و تلاش استادان و همت و اشتياقي كه فارسي آموزان به فراگيري زبان فارسي از خود نشان داده اند، پيشرفتهاي خوبي نيز در اين مدت مشاهده شده است. يادآور ميشود ايجاد دورههاي آموزش زبان فارسي در ديگر مدارس مسكو از جمله اهداف اين رايزني است كه اميد است در آينده، شاهد توسعه و برپايي آموزش زبان فارسي در اين گونه مدارس باشيم.

منابع
۱- مهدي سنايي، وضعيت مطالعات ايرانشناسي و آموزش زبان فارسي در روسيه، سایت موسسه مطالعات ایران و اوراسیا، آذر ماه ۱۳۷۸.
۲- سایت موسسه مطالعات ایران و اوراسیا، ۰۷ تير ۱۳۸۹، http://iraneurasia.ir/fa/pages/?cid=۱۰۲۴۰
۳- ایرانشناسی، سایت موسسه ایراس، بهدا فرهنگ، ۱۳ آذر ۱۳۸۷
۴- ايرانشناسي در شوروي، ايليا پاولويچ پطروشفسكي، تهران، نيلوفر، ۱۳۵۹.

Share/Save/Bookmark
کد خبر: 24206