توصيه مطلب
۰
 
موزه ملّی تاریخ آذربایجان، يادگاري از تقی‌یف
 

موزه ملّی تاریخ آذربایجان، يادگاري از تقی‌یف
 

ايراس: "موزه ملّی تاریخ جمهوری آذربایجان" واقع در خيابان تقييف در شهر باکو، پایتخت جمهوری آذربایجان، بزرگترین موزهی این کشور است. این موزه در زمان حیات "حاجی زینالعابدین تقییف" محل سكونت وی بود. در واقع ساختمان موزه عمارت مسكوني حاجی تقییف بوده است. "حاجی زینالعابدین تقیيف" سرمایهدار خیرخواه و فرهنگ دوست آذربایجانی مقیم باکو و یکی از برجستهترین شخصیتهای جهان اسلام بود. وی در سال ۱۸۳۸ در باکو در خانوادهای فقیر متولد شد. پدرش يك كفاش ساده بود. او پس از پرداختن به شغلهای متعدد و مشکل توانست در صنعت نوپای نفت اطراف باکو سرمایهگذاری کند. با پیشرفت این صنعت وی نیز به یکی از بزرگترین سرمایهداران باکو و قفقاز مبدل شد و ثروتی هنگفت به دست آورد.

علاوه بر فعالیتهای اقتصادی، تقیيف به امور خیریه و فعالیتهای فرهنگی علاقهمند بود. اوسرمایه چندین روزنامه ترکی زبان در آذربایجان را تأمین کرد و کمکهای مالی فراوانی به روزنامههای فارسی و ترکی زبان چاپ داخل و خارج از ایران مثل تربیت، اختر، حبلالمتین، مظفری میکرد. او چندین مدرسه به سبک جدید در باکو و قفقاز و چندين سالن تئاتر احداث کرد و مبالغ هنگفتی به مدارس داخلی ایران، از جمله مدرسهی رشدیه، اهدا کرد. وي همچنين در حل بحران آب در باكو نيز سهيم بود و با كمكهاي مالي، لولهكشي آب در اين منطقه را محقق نمود. اين كانالهاي سراميكي آب را صد مايل دورتر از كوههاي قفقاز منتقل ميكنند. این سیستم آبرساني هنوز هم قابل اعتمادترین و خالصترین منبع آب در شهر باكو است. حاجی تقییف در سال ۱۹۲۴ دار فانی را وداع گفت. وي گرچه ثروتمندترين سرمايهدارِ صنعت نفت نبود اما سخاوتمندترين بود. او با عنوان ابوالمله یعنی پدر ملت اسلام نيز شناخته شده است. از این خَیِّرِ انساندوست یادگارهای متعددی به جای مانده است که بدون شک يكي از مهمترین آنها "موزه ملّی تاریخ جمهوری آذربایجان" است.

یکی از تحولات زندگی تقیيف ساخت عمارت مسکونی جدید و رها کردن خانه قدیمی پدریاش بود. خانه قدیمی به خاطر کوچکی و نداشتن ویژگیهای خانه یک میلیونر برجسته، دیگر قابل زندگی نبود. تقیيف میبایست خانه جدید بر طبق شرایط جدید زندگی خود بسازد. خانهای که شايستهي همسر او دختر ژنرال عربلینسکی نیز باشد و میهمانان بلند پایه تقیيف در آن اسکان یابند.

عملیات ساخت عمارت مسکونی جدیدِ تقييف در سال ۱۸۹۸ توسط ۲۷۰ نفر مهندس و معمار و نقاش و کارگر آغاز شد و كامل شدن آن نه سال زمان برد. مصالح مورد نیاز از فرانسه، امریکا، آلمان و روسیه تامین گشت. این بنا كه امروزه به موزه ملّی تاریخ جمهوری آذربایجان تبديل شده است سه طبقه ميباشد و از چهار طرف به خیابانهای اصلی محدود میشود. تمامی ساختمان از سیستم حرارتی و برودتی، چراغهای الکتریکی، آب گرم و سرد برخوردار است. تزئینات سقف این عمارت با طلا صورت گرفته است وبرای این کار چهل هزار منات صرف شد. وجود ستونهای آیینهکاری شده، میز و صندلیهای امریکایی کفپوشهایی از جنس عاج و سندروس و پردههای زربافت آلمانی از دیگر ویژگیهای این عمارت ميباشد.

در سال ۱۹۲۰ وقتي ارتش سرخ(بلشويك) وارد باكو شد، اموال تقييف را نيز مانند ديگر سرمايهداران صنعت نفت اين منطقه، مصادره نمود اما خوشبختانه به جاي ويران كردن عمارت او، آن را به موزهي ملي تاريخ تبديل نمود. بر اساس مصوبهي کمیساریای خلق اتحاد جماهیر شوروی، عمارت مسكوني حاجی زینالعابدین تقييف در ژوئن ۱۹۲۰ به موزه ملّی تاریخ جمهوری آذربایجان تبديل شد.

زيبايي بناي ظاهري اين موزه با فضاي داخلي آن قابل مقايسه نيست. ساختمان از بيرون عمارتي بيش نيست اما با ورود به آن وارد دنيايي از فرهنگ و هنرِ تاريخِ آذربايجان و بسياري ديگر از نقاط جهان، ميشويم. در طبقهي دوم، در دو طرف دو سالن رقص بزرگ وجود دارد كه يكي بر اساس سبك "موريتاني" و آسيايي طراحي شده است و ديگري بر اساس سبك "باختري غربي (اکسیدنتال)". سالن اوّلي داراي پنجرههاي شيشهاي بزرگ، طاقهاي طلاكاري شده، ديوارهاي و سقف مجلل و تزئين شده و لوسترهاي بزرگ است و سالن دوم كه نسبتاً سادهتر است، در ساختار آن خطوط عمودي و مستطيلي شكل به چشم ميخورند. بيشتر اتاقهاي اين عمارت بسته شدهاند و بازديدكنندگان اجازه ورود به آنها را ندارند. همچنين گفته ميشود كه در گذشته در همهي قسمتهاي ساختمان مبلمان و اثاثيه مجللي وجود داشته است كه امروزه اكثر آنها از جاي خود برداشته شدهاند.

در دوران اتحاديه جماهير شوروي، چهار لايه رنگ سفيد بر روي ديوارههاي داخلي ساختمان كه به طرحها و نقوش گل مزين بودند، زده شد اما ديوارههاي سالن اصلي هنوز هم به همان شكل و با همان نقشها باقي مانده است و بيانگر هنر هرچه تمام طراحان و سازندگان آن است. گفته ميشود رنگهاي استفاده شده در اين نقاشيها مانند مواد مورد استفادهي هنرمندان و نقاشان آيكونها(تمثالها) در دوران بيزانس، بوده است و به سبب اين كيفيت بالا، امروزه با گذر زماني حدود ۱۰۰ سال، هنوز به خوبي به جاي مانده است. با توجه به تصاوير گرفته شده از فضاي داخلي عمارت كه مربوط به ۹۰ سال پيش ميباشند، يكي از زيباترين قسمتهاي آن اتاق خصوصي همسر تقييف است.

گرچه در حال حاضر همهي اثاثيه و نقاشيها از اين اتاق برده شده است و از آن همه زيبايي تنها سقف موزاييكيِ آينهكاريشدهاش باقي مانده است. 

از ديگر اتاقهاي آن كه دكوراسيون بسيار خاصي دارد ميتوان به اتاق كار شخصي تقييف اشاره كرد. تقیيف بخش اعظمی از ساعات روز را در این اتاق سپری میکرد. در این اتاق به ترجمه روزنامههای روسی، فرانسه، فارسی و عربی و ترکی گوش میداد. وقتی از ایجاد مسجد، مدرسه و یا هر امر عامالمنفعهای در جهان اسلام اگاهی مییافت فوراً به مبالغ قابلتوجهی از ثروت خود را برای کمک به آن امر خیر و عامالمنفعه اختصاص میداد. بورسهای تحصیلی تقیيف نیز در همین اتاق به عاشقان علم و دانش داده میشد. او در همین اتاق به اداره چاههای نفت و کارخانجات صنایع نساجی خود میپرداخت. در این تصویر تابلویی بر روی دیوار دیده میشود که در آن عکس یادگاری تقیيف و مظفرالدین شاه قاجار نسب گشته است.

امروزه در موزه ملّی تاریخ جمهوری آذربایجان بيش از ۲۰۰۰ اثر نمايشي وجود دارد كه در قسمتهاي مختلف اين موزهي بزرگ به نمايش درآمدهاند. اين موزه داراي هشت دپارتمان به نامهاي زير است:
- بخش تاریخ مدرن
- گروه مردم نگاری
- گروه تاریخ باستان و قرون وسطی در آذربایجان
- بخش گردش و تحقيقات علمی
- آزمایشگاه مرمت آثار موزه
- صندوق سکهشناسی: شامل مجموعهای از "یوگنی الكساندروويچ پاخاموف" (سکهشناس روسی، گرجستاني و آذربایجاني و باستانشناس و یک مقام به رسمیت شناخته شده در سکهشناسی در قفقاز است.)
- گروه طراحی هنري
- کتابخانه

گفته ميشود كه موزه ملّی تاریخ جمهوری آذربایجان برای زماني احتمالاً نزديك به دو سال بسته شده است، تا بازسازی و مرمّت شود. خوشبختانه قرار است پس از اتمام كار بسیاری از این اتاقها كه قبلاً بسته شده بودند یک بار دیگر براي عموم بازديدكنندگان باز شوند و جلوهاي هرچه زيباتر از فرهنگ، تاريخ و هنر اين سرزمين را در اختيار عموم قرار دهند.

منابع:
Azerbaijan State Museum of History; From Wikipedia, the free encyclopedia
http://en.wikipedia.org/wiki/Azerbaijan_State_Museum_of_History
Azerbaijan international magazine; National History Museum
Taghiyev's Residence; summer ۲۰۰۵ (۱۳.۲); Pages ۶۲-۶۹;
http://www.azer.com/aiweb/categories/magazine/ai۱۳۲_folder/۱۳۲_articles/۱۳۲_mansion_history_museum.html
Azerbaijan National Committee of International Council of Museums
http://www.icom.azeurotel.com/en/history۰۱en.html
زینالعابدین تقییف؛ از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
http://fa.wikipedia.org/wiki/%D۸%B۲%DB%۸C%D۹%۸۶%E۲%۸۰%۸C%D۸%A۷%D۹%۸۴%D۸%B۹%D۸%A۷%D۸%A۸%D۸%AF%DB%۸C%D۹%۸۶_%D۸%AA%D۹%۸۲%DB%۸C%E۲%۸۰%۸C%DB%۸C%D۹%۸۱
تقی اف؛ زندگی و زمانه(ابوالمله) حاج زین العابدین تقی اف؛ نوشته شده در دوشنبه یازدهم شهریور ۱۳۸۷ توسط سجاد حسینی
http://www.taghiyev.blogfa.com/post-۳۳.aspx
Yevgeni Pakhomov; From Wikipedia, the free encyclopedia
http://en.wikipedia.org/wiki/Yevgeni_Pakhomov

نويسنده: مونا بقايي، عضو شوراي فرهنگي ايراس

Share/Save/Bookmark
کد خبر: 26493