توصيه مطلب
۰
 
صادرات نفت قزاقستان از طرح تا عمل
نويسنده: عابد نوروزي
 

ايراس: بعد از گذشت دو دهه از استقلال جمهوری قزاقستان، ثروتمندترین و با ثبات‌ترین جمهوری آسیای مرکزی که همواره در پی‌رشد و توسعه اقتصادی بوده‌است از افزایش تولید و صادرات نفت تا سال ۲۰۲۰ میلادی به میزان ۱۰۰میلیون تن در سال را به عنوان برنامه پیش رو یاد می‌کند.اقتصاد قزقستان بیش از هرچیز بر صادرات مواد اولیه و در راس آن‌ها نفت متکی است‌. حدود ۵۰درصد از درآمدهای صادراتی قزاقستان از بخش نفتی تامین می‌شود.علاوه بر آن بیشترین میزان سرمایه خارجی را در میان کشورهای آسیای مرکزی به دلیل همین فراواني منابع و البته قوانین مناسب برای سرمایه گذاری به خود جذب کرده است. از طرف دیگر قزاقستان با برخی مشکلات داخلی و خارجی روبرو است.
صادرات نفت قزاقستان از طرح تا عمل
 

 بعد از گذشت دو دهه از استقلال جمهوری قزاقستان ثروتمندترین و با ثباتترین جمهوری آسیای مرکزی که همواره در پیرشد و توسعه اقتصادی بودهاست از افزایش تولید و صادرات نفت تا سال ۲۰۲۰ میلادی به میزان ۱۰۰میلیون تن در سال را به عنوان برنامه پیش رو یاد میکند. در طی ۲۰ سال گذشته دولت قزاقستان با اتخاذ دموکراسی هدایت شده در واقع به نوعی عنان سیاست داخلی و خارجی را در تمام لایههای اجتماعی در کنترل خود خود قرار داده است و با جذب هرچه بیشتر سرمایه خارجی در اقتصاد رانتی خود توانسته است در برابر مشکلات اقتصادی ناشی از استقلال و افت و خیزهای سال ۱۹۹۸ و پس از آن در بحران سال ۲۰۰۸ منطقه و جهان با صدمات جدی روبرو نشود. رهبر قزاقستان، آقای نظربایف از لزوم دستیابی قزاقستان به اقتصادی با رفاه بالا در آستانه سال ۲۰۲۰ سخن راندند که این گزاره با برنامههای نفتی این کشور برای بالابردن صادرات تا میزان ۱۰۰میلیون تن در سال ،گمانه زنیها را در باب اقتصاد این کشور بالا میبرد . 

اقتصاد قزقستان بیش از هرچیز بر صادرات مواد اولیه و در راس آنها نفت متکی است. ورود تکنولوژیهای جدید، نوسازی پالایشگاه و تجهیزات استخراجی، اکتشاف و راهاندازی میدانهای جدید مانند کاشاقان پدیدههایی هستند که قزاقستان بیش از هر چیزی برای دستیابی به میزان تولید بالا و رفاه اقتصادی نیازمند است . ضریب همبستگی درآمدهای نفتی قزاقستان با شاخصهای اقتصادی این کشور بالا است. بنابراین دولت قزاقستان نیازمند توسعه این بخش از اقتصاد است . 

وضعیت بخش نفتی قزاقستان

حدود ۵۰درصد از درآمدهای صادراتی قزاقستان از بخش نفتی تامین میشود. در حال حاضر این کشور با تولید روزانه ۲۷/۱ میلیون بشکه و صادرات ۱میلیون از این میزان در شمار بزرگترین صادرکنندگان نفت منطقه قرار میگیرد. قزاقستان در سال ۶۵ میلیون تن از کلیه خطوط ارتباطی صادرات نفت دارد که برای رساندن این میزان تا سال ۲۰۲۰ به ۱۰۰میلیون تن تلاش میکند . برای این منظور قزاقستان مجبور به تولید بیشتر و راههای ارتباطی جدیدتر است .خط لوله کنسرسیوم نفت خزر از مهمترین شریانهای انتقال دهندهی نفت قزاقستان مخصوصا در منابع غربی این کشور از طریق روسیه به دریای سیاه است. از میزان صادرات ۲/۲۷۶ میلیون تنی این خط لوله از سال ۲۰۰۱ تا امروز در حدود ۷/۲۳۲میلیون تن نفت قزاقستان بوده است. تا سال ۲۰۱۵ با کاملتر شدن این خط لوله ۵/۵۲ میلیون تن از نفت قزاقستان به مشتریان در اتحادیه اروپا ارسال شود. علاوه بر خط لوله کنسرسیوم خط لوله انتقال به چین در سال ۲۰۱۱، ۹/۱۰میلیون تن از نفت این کشور را به چین صادر کرده است. رئیس هیئتمدیره کازمونای گاز از افزایش صادرات به ۲۰ میلیون تن در سال از این خط لوله خبر داد . علاوه براین خط لولهها ترانزیت تانکری به باکو از سال ۲۰۰۵ از انحصار این خط لولهها کاسته است .
 
دولت قزاقستان در ۲ دههی گذشته همواره بر ورود سرمایه خارجی در بخش تولید و انتقال نفت تاکید کرده است و در روانسازی قوانین داخلی نسبت به سرمایه گذاران خارجی کوشیده است . به طور مثال در ۲۰۰۵ برنامهای را برای جذب سرمایه در مناطق جدید فلات قاره دریای خزر تدوین کرده است . اما با تصویب قانون جدید مبنی بر مالکیت دولت قزاقستان بر نیمی از تجهیزاتی که در موافقتنامههای جدید میتواند بر تولید و ایجاد شریانهای انتقال نفت تاثیر بگذارد . 

تصویب قانون جدید مبنی بر افزایش سهم قزاقستان با برنامههای جدید این کشور در تمام امور بخش نفت همگام شده است . قزاقستان در نظر دارد تا سال ۲۰۱۵ طرحهایی را برای مدرنسازی پالایشگاههای نفتی در سراسر کشور انجام دهد. هدف از این نوسازی تولید محصولات سبک و دارای اکتان بالاتر و کاهش تولید محصولات سنگین مانند نفت کوره است . این موضوع به عنوان شاخصی از توسعهیافتگی در صنعت نفت در سطح جهانی مطرح است به این معنی که تولید محصولات سبک نشان از کارکرد و بازدهی بهتر بخش نفت در یک کشور است. برای رسیدن به این منظور نفت باید تا میزان ۸۵ تا ۹۰ درصد پالایش شود و این موضوع میتواند در بهبود اقتصاد یک کشور نیز موثر باشد در صورت ایجاد یک چنین تکنولوژی تولید بنزین در کشور بالا میرود و به بهبود قیمت آن کمک میکند. 

علاوه بر ضرورت پیشرفت در خطوط انتقالی نفت و تجهیزات نفتی ،میزان تولید نفت با جامه عمل پوشاندن به طرحهای جدید ارتباطی تنگاتنگ دارد . میدان نفتی کاشاقان در شمال دریای خزر از منابع ثروتمند قزاقستان است در این میدان نفتی گروهی از شرکتهای نفتی به سرپرستی شرکت آنی ایتالیا مشغول به ایجاد تجهیزات استخراج هستند. افزایش صادرات نفتی تا سال ۲۰۲۰ لزوم اجرای این طرح ۳۹ میلیارد دلاری را بیشتر میکند . سخنان وزیر نفت آقای ساوات میتنبایف مبنی بر افزایش سهم دولت قزاقستان طرحهای نفتی امکان خلل در کارکرد این میدان ۴میلیارد و ۸۰ میلیون تنی را ایجاد میکند. 

دولت قزاقستان برای رسیدن به اهداف خود همواره با ایجاد روابط حسنه با قدرتهای بزرگ و ایجاد نوعی توازن در روابط با آنها کوشیده است. روابط اقتصادی این کشور با ایالات متحده در سال ۲۰۱۱ بالغ بر ۲میلیارد و ۷۴۰ میلیون دلار بوده است که نسبت به سال ۲۰۱۰ با ۲۶ درصد افزایش همراه بوده است. این موضوع میتواند نشان از درست عمل کردن دستگاه سیاست خارجی و دیپلماسی این کشور نیز باشد. دن برتون، عضو کنگره امریکا در سفر خود به قزاقستان از این کشور به عنوان کشوری یاد میکند که عزم قوی برای رسیدن به رفاه بالای اجتماعی دارد. دیپلماسی کارامد برای روابط مناسب در امر تولید و انتقال و فروش نفت ، تولید بهتر همراه با جذب سرمایه خارجی از مهمترین عوامل برای افزایش و رسیدن به اهداف مورد نظر است اما در کنار آن برخی مشکلات فنی میتوان باعث کاهش تولید میشود. به طور مثال در ابتدای سال ۲۰۱۲، قزاقستان با درصد کاهش تولید نفت به دلیل برخی عملیاتهای تعمیر و نگهداری مواجه بوده است. 

از عواملی دیگری که در روند اجرای این هدف تاثیر گذار است وضعیت بحران اقتصادی در اتحادیه اروپا است . بحران اقتصادی در اروپا، تحریم خرید نفت ایران ،شروع فصل سرما و جدال دولت پوتین با اتحادیه اروپا بر سر قیمت سوخت عواملی هستند که برای قزاقستان هم فرصت و هم تهدید ایجاد میکنند . آغاز دوباره جدال بر سر سوخت میان اروپا و روسیه، به دلیل امکان خطر در صادرات نفت از طریق خط لوله کنسرسیوم نفت خزر به دریای سیاه میتواند برای قزاقستان تهدید به حساب بیاید. هرچند قزاقستان از طریق تانکرها به خط لوله باکو –تفلیس- جیهان متصل است اما میزان صادرات از کنسرسیوم بیشتر است. دراین میان نباید از یاد برد که قزاقها برای رسیدن به صادرات بالا در آخر دهه سوم بعد از استقلال و به دنبال آن توسعه اقتصادی نیازمند افزایش تولید و انتقال و از دست ندادن هیچ یک از خطوط صادرات قبلی هستند. هرچند اشتهای سیری ناپذیر چین نسبت به سوخت زیاد است اما ایجاد خلل در خطوط ارتباط با مشتری همیشگی نفت قزاقستان و شریک اصلی در سرمایهگذاریهای نفتی یعنی اتحادیه اروپا برای قزاقستان عقلانی نیست. شرکتهای اروپایی بیشترین میزان سرمایهگذاری خارجی و همچنین انتقال فناوریهای لازم را برای صنعت نفت قزاقستان به همراه دارند بنابراین درصورت ایجاد مشکل در خرید نفت و یا خلل در سرمایهگذاریهای خارجی به دلیل مشکلات مالی برخی از کشورهای اروپایی دولت قزاقستان برای دستیابی به اهدافش با مشکل روبرو خواهد شد. 

جمع بندی
در نهایت میتوان نتیجه گرفت که قزاقستان برای دستیابی به اهداف خود در سال ۲۰۲۰ دارای مقدورات و محذوراتی به طور همزمان است . مهمترین امتیاز قزاقستان غنی بودن منابع اين كشور برای صادرات بیشتر است . علاوه بر آن بیشترین میزان سرمایه خارجی را در میان کشورهای آسیای مرکزی به دلیل همین فراواني منابع و البته قوانین مناسب برای سرمایه گذاری به خود جذب کرده است. از طرف دیگر قزاقستان با برخی مشکلات داخلی و خارجی روبرو است. شاید بتوان مهمترین عاملی را که در محیط داخلی قزاقستان سدی بر افزایش تولید و صادرات است، قوانین جدید مخصوصا در افزایش سهم دولت در بخشهای نفتی دانست که میتواند در روند سرمایهگذاری خارجی ایجاد مشکل کند . 

قزاقستان در محیط خارجی برای انتقال نفت و یافتن مشتری با مشکل جدی روبرو نیست . اتحادیه اروپا و چین بیش از هر کشور دیگری در منطقه خواستار منابع قزاقستان هستند و دادههای تاریخی در این دو دهه مبین این نکته است اما تغییرات در قیمت نفت ممکن است بر این عامل نیز تاثیر بگذارد. تحریم خرید نفت ایران شاید برای برخی از کشورها از قبیل قزاقستان ایجاد فرصتی باشد برای فروش بیشتر و حتی بالاتر بردن قیمت نفت اما آنچه میتوان نتیجه گرفت این است بار تبلیغاتی و غیر واقعی بودن این افزایش صادرات از سوی وزارت نفت قزاقستان کمتر از عملی شدن آن باشد.
 
قزاقستان در صورت بهرهبرداری از کاشاقان در سال ۲۰۱۵ میزان نفت مورد نیاز برای صادرات را دارد و افزون بر آن تنوع راههای انتقالی غیر از راههای ترانزیتی روسیه این فرصت را به قزاقستان برای صادرات بیشتر میدهد. دلیل اصلی این امر سیاسی بودن راههای ترانزیتی از خاک روسیه است. بنابراین دولت قزاقستان با ادامه سیاست توازن میان قدرتهای بزرگ و عملی کردن بستر مناسب برای سرمایه گذاران خارجی به همراه اقبال بینالمللی در بر هم نخوردن روابط توان افزایش تولید و صادرات نفت خود را دارد. 

نويسنده: عابد نوروزي

Share/Save/Bookmark
کد خبر: 26600