توصيه مطلب
۲
 
تاریخچه لباس در ترکیه
 

لباس از موضوعاتي است كه نشان دهنده قوميت، مليت و جنسيت مي باشد و عنصري است كه مي توان بر اساس آن افراد را در هر كشوري از يكديگر بازشناخت.
تاریخچه لباس در ترکیه
 
ايراس؛ این نوشته بر پایه تاریخ حدودا چهار هزار ساله تغییر و تکوین لباس در میان ترکان قرار دارد و سعی در بیان تاریخ مختصری از آن را داريم. تلاش ما بازگو کردن بازتاب موقعیت های جغرافیایی، فرهنگ،تمدن و سیاست های گوناگون بر اساس لباس است و سه مرحله لباس در میان ترکان باستان، ترکان عثمان و دوره جمهوری را بررسي خواهيم كرد.

موضوع لباس به اندازه تاریخ بشر کهن است؛ چرا كه تنها موجودی که عریان متولد می شود و لباس می پوشد انسان است. انسان ها لباس بر تن می کنند تا جايي كه می توان آن را خانه اول انسان به شمار آورد. در پاسخ به پرسش چرا انسان لباس می پوشد؟ باید عناصر مختلفی را مد نظر قرار داد.

در آغاز لباس ها به علت شرایط طبیعی نظیر گرما،سرما ،باران و برف پوشیده شدند. بعدها شرایط اقلیمی، جغرافیا و طبیعت، باورهای دینی و ارزش های فرهنگی نیز در لباس نمود پیدا کردند. لباس از سویی نشان دهنده شغل و از سوی دیگر نشان دهنده وضعیت اقتصادی و جنسیت است. با پیشرفت در زمینه لباس، زیبایی شناسی یا آن چه بعد ها (مد) نام نهاده شد راه خود را باز کرد. ملت های گوناگون، اجتماعات انسانی، باورهای دینی، موقعیت مدنی و عادات عرفی باعث ایجاد تفاوت در لباس ملل مختلف شد. می توان گفت شرایط اقلیمی، باورهای مذهبی، تفاوت های فرهنگی،  سرگرمی ها، وضعیت اقتصادی و ارزش های اجتماعی بر سلایق افراد در انتخاب لباس تاثیر مي گذارند.

مي توان گفت كه لباس بیانگر موقعیت، جنسیت، ملیت، تمدن، باور و احساسات انسان است. در رابطه با اين موضوع سرپوش ها از اهمیت بیشتری نسبت به لباس های بالاتنه برخوردار بودند. به عنوان بخشی از تاریخ تمدن، پوشش تنها لباس نیست بلکه شامل خالکوبی ها، شکل موها، سبیل، ریش، مدل موهای زنان و به خصوص سرپوش ها می شود که از ویژگی های مهم متمایز کننده یک اجتماع از اجتماع دیگر بود.(۱)
یکی از راه های تمایز بین دو جنسیت، لباس است.(۲) لباس یکی از راه های تشخیص تغییر در گرایش ها و افکار افراد است بدون آن که سخنی بر زبان بیاورند. لباس و حجابی که تحت تاثیر دین و فرهنگ پوشیده می شود با تغییر در دین و فرهنگ عوض می شود. بحث در باب لباس پیچیده است، این که چرا انسان ها لباس می پوشند؟ عناصر تاثير گذار در پوشش چیست؟ در این باب چه قوانینی دخیل هستند و اصول پوشش در ادیان چیست؟ باید مورد بررسی قرار گیرد.
در این مقاله سعي كرده ايم تا تاریخ مختصری از پیشرفت و تغییر لباس ترکان از گذشته تا به امروز را بیان کنیم.


 لباس در میان ترکان باستان

در باب پوشش در میان ترکان باستان اطلاعاتی از حکاکی ها و تعدادی از ویرانه ها به دست آمده است. (۳) در میان ترکان، هر خانواده ای معمولا پارچه مورد نیاز خود را می بافت، لباس و کفش را هم خود می دوخت. ازفرهنگ های آفانسیوو (۱۷۰۰-۳۰۰۰ قبل از میلاد) و آندرونوو(۱۲۰۰-۱۷۰۰ قبل از میلاد) ملزومات خیاطی از جمله سوزن هایی از جنس استخوان و مس کشف شده اند. در میان ترکان گروهی از مشاغل مربوط به لباس از جمله خیاطی(یی چی)، كلاهدوزی(بورکچی)، کفاشی(اتوکچی)و دباغی وجود داشته است. (۶) 
ترکان باستان به علت زندگی عشایری و کار پرورش حیوانات در آسیای مرکزی، معمولا لباس های ساده ای از جنس چرم را ترجیح می دادند.(۳) ترکان لباس پایه را(دُن-تُن)می نامیدند که شامل لباس زیرین(ایچ تُن) و لباس بیرونی(دیش تُن) بود.(۶) آن هااز خفتان و انواعی از لباس های بافتنی با نام های (چاپان،شاپان یا چارپیت)،کت و پالتو به عنوان لباس روی(دیشتُن)، و از چکمه و (چارق) و (باشماک) به عنوان پای پوش استفاده می کردند. چکمه ها از جنس چرم یا نمد ساخته می شد که یا بلند بود یا نیمی از ساق پا را می پوشاند.(۳) (باشماک)و(چاروق) از جنس چرم بود که (چاروق) بیشتر پوشیده می شد. ترکان (چاروق هایی) مخصوص به خود داشتند که (ایزلیک) نام داشت.

ترکان از لباس(گوملِک،گوگلِک) به عنوان پوشش بالاتنه و از شلوارهای چرمی و پارچه ای به عنوان پوشش پایین تنه استفاده می کردند.(۶) راحت بودن شلوار ، ویژگی قابل توجهی برای اقوام جنگجو به شمار می آمد. از دوران هون ها و شکل گیری سواره نظام، آن ها مجبور به پوشیدن شلوار شدند که روی آن شلواری گشادتر و خفتان پوشیده می شد. جنس لباس ایشان در سفر و جنگ از چرم و در زندگی روزانه از پارچه بود.(۳)

خفتان نوعی لباس روی بود که بلندی آن تا زانو می رسید. خفتان ها بدون استثنا در تمام مجسمه های به دست آمده از گوک ترک های منطقه (اورخون) مشاهده شده اند. خفتان ها به طور معمول دارای کمربند(کور-کادیش-کاییش-بل باغی) یا شال کمر (کوشاک-کورشاک) بودند. مثلا در کنار جسد کشف شده شاهزاده ای در تپه باستانی (تواِکتا) سه خفتان به رنگ های سبز، زرد و قرمز وجود دارد که دارای کمربند هستند.

از پوشش های آغازین زنان ترک می توان به شلوارهای گشادی که در قسمت مچ پا تنگ می شدند،جِپکِن(کت آستین دار کوتاه بدون یقه) و کفش اشاره کرد. پوشش زنان و مردان چندان متفاوت از یکدیگر نبوده تنها دامن زنان بلند تر از دامن مردان بوده است.


جپکن

در فصل های سرد بارانی پالتوهایی از جنس خز به نام پارتو و بارانی هایی به نام یالما-یاکو کدوت و دستکش (اِلیگلیک) می پوشیدند. برای تمیز کردن بینی از دستمالی به نام (اولاتو) و برای خشک کردن دست ها از حوله ای به نام (سوولاک) استفاده می کردند. لباس های چوپانی (کِپِلِک-یاپتاچ) نامیده می شد، این لباس ها بدون دوخت، بدون آستین و از جنس نمد بود.

از اکتشافات تپه های باستانی زیورآلات متنوعی به دست آمده که شامل گوشواره، گردنبند، دست بند، منجوق، مروارید، شانه و آینه است. قسمتی از این اشیا مربوط به فرهنگ ترکان نبوده بلکه جزو غنائم جنگی است. زنان ترک باستان گونه های خود را سرخ می کردند و گیسوان بافته شده ای از پشم بز را در میان موهای خود می گذاشتند. (۶)

شباهت بسیار زیادی میان پوشش ترکان باستان و سلجوقیان وجود دارد و مهم ترین وجه تمایز، سرپوش هاست که موجب تمایز زنان و مردان می شد. زنان از برونجوک (سرپوشی توری که گاهی برای پوشاندن صورت هم استفاده می شد) و یاشماک (نوعی چارقد) استفاده می کردند.(۳) لباس ها از دیرباز مثل امروز اتو می شدند.

ترکان باستان از پوست گوسفند، بره، گاو، روباه وگاهی خرس و از پشم گوسفند، بز و شتر لباس می ساختند. لباس معمول مردمان صحرا نشین نوعی کت و شلوار بود، زیرا راحت ترین نوع لباس برای سواره نظام محسوب می شد. در حالی که اقوام دیگر از سگک استفاده می کردند. ترکان از دکمه برای بستن لباس خود استفاده می کردند و برخلاف چینی ها و مغول ها کت خود را از سمت چپ باز می کردند. در هوای سرد یا گرم اپِلِرین (نوعی لباس عبا مانند) می پوشیدند، پای پوششان چکمه و سرپوششان بورک (سرپوشی از جنس پوست) بود.(۴) کلمه بورک از ریشه (بورومک) به معنای پوشاندن می آید، انواع مختلفی از بورک ها وجود داشته به عنوان مثال (کوتورما بورک)، (سوکارلاچ بورک)، (کادیگلی بورک) نام برد که از (سوکارلاچ بورک) که کلاه مخروطی شکل بود بیشتر استفاده می شد، همچنین آن ها از کلاه سفیدی از جنس پشم بز به نام (کیماچ بورک) استفاده می کردند.(۶)

افراد بلند پایه از روی سرپوش های بلند تر و مجلل تر شان شناخته می شدند. طبق اطلاعات به دست آمده هون ها، گوک ترک ها، ایغورها، آوارها، خزرها، اغوزها و بلغارها ریش خود را می تراشیدند، موهایشان بلند و مرتب بود و سبیل می گذاشتند و هنگام پیاده شدن از اسب برای احترام سرپوش خود را برمی داشتند.(۴) در میان ترکان قدیم ایغورها، سرپوش های زیبایی از خز می پوشیدند، زنان ایشان سرپوش هایی از پر، پوست سمور و یا کلاه هایي از پوست پستانداران سفید و کوچک مانند خرگوش که برای تزیین آن از پارچه هایی مزین به گل های مشهور بود، بر سر می گذاشتند.(۵)

در قدیم سپاهیان در انتخاب لباس جنگی آزاد بودند اما لباس هر طرف جنگی باید ویژگی های خاصی را دارا مي بود تا از جانب هم وطنانش شناسایی شود.

نویسنده: نسرین عباسی، عضو شورای فرهنگی ایراس ؛

منابع:

ÜmitMeriç,“SosyolojikAçıdanKılık-Kıyafetveİslam’daÖrtünme”, İslamdaKılıkKıyafetveÖrtünme,Yayınahazırlayan:BekirTopaloğluv.d. İslamiİlimlerAraştırmaVakfıyayını, ۲.Baskı, İstanbul ۱۹۸۷, s.۳۱

Kenneth D.Mc.Donald, Fascist Fashion: Dress, The State and The Clothing Industry İn The Third Reich, Ph.D , December ۱۹۹۸, University of California Riverside, s.۳۷-۳۸

Türklerdegiyecekvesüslenmeiçinbkz.BahaeddinÖgel, TürkKültürTarihineGiriş, Cilt:V, Ankara ۱۹۸۵, s.۹,۱۰۱-۱۰۳,۱۱۳-۱۱۶, ۲۵۳-۲۶۵; Uygur Türklerindezenginbirbaşlıkgeleneğiolup, başlıklarınstatüsembolükadardinseltörenlerdekutsalbiranlamı da vardı.Bkz
 

Zühreİndirkaş, “Uygur Taç-BaşlıklarıÜzerine”, ToplumsalTarih, Mart ۱۹۹۶, Cilt:۵, Sayı:۲۷, s.۳۲,۳۶


EskiTürklerdekigiyimiçinbkz.İbrahim Kafesoğlu, TürkMilliKültürü, ۴.baskıİstanbul ۱۹۸۶, s.۳۰۶-۳۰۷
BahaeddinÖgel, TürkKültürününGelişmeÇağları, Cilt ۱ İstanbul ۱۹۹۷ s.۸۹


http://www.cokbilgi.com/yazi/eski-turklerde-giyim-ve-sus-esyalari



انتهاي متن/

Share/Save/Bookmark
کد خبر: 36638