۲
توصيه مطلب
۰
 
بزرگترین آتشفشان گلی جهان در آذربایجان
 

بزرگترین آتشفشان گلی جهان در آذربایجان
 

ايراس: یک بار دیگر کتاب رکوردهای جهانی گینس را گشودیم و به دنبال نام جمهوری آذربایجان گشتیم. آنچه این بار پیدا کردیم جالب اما رعبانگیز بود! آیا میدانید که در محدوده منطقه جمهوری آذربایجان نزدیک به ۴۰۰ آتشفشان گلی وجود دارد که در واقع نیمی از تعداد کل آتشفشانهای گلی جهان است؟ در یک نگاه کلی معمولاً هر ۲۰ سال یکی از این آتشفشانها در این کشور از زمین سر بر میآورد و اگر در زمان فوران کسی در نزدیکی این آتشفشانها باشد احتمال وقوع خطر، بسیار زیاد است. البته به جای مواد مذاب از داخل آتشفشان گلی، گل به بیرون فوران میکند. در واقع آتشفشانهای گلی آنهایی هستند که از دهانشان به جای مواد مذاب آب داغ به همراه گل و لای و رسوبات و گازهایی مانند متان، دی اکسید کربن و نیتروژن خارج میشود.

با این که اکثر آتشفشانهای گلی کوچک هستند، بزرگترین آتشفشان گلی دنیا در آذربایجان ده کیلومتر شعاع و صدها متر عمق دارد! در بهار سال ۲۰۰۱ وقوع یک آتشفشان گلی باعث به وجود آمدن یک جزیره در محدوده دریایی آذربایجان در دریای خزر شد. در اکتبر ۲۰۰۱ هم آتشفشان گلی دیگری در منطقه آبتکان جمهوری آذربایجان فوران کرد که البته تلفاتی در پی نداشت. امواج گل خارج شده از این کوهها تا فاصله ۱۵ کیلومتری در روز قابل رویت هستند.

آذربايجان در شرق درياچه خزر و کوههاي قفقاز منطقهي ژئوسنکلينال آلپين واقع است. مردم محلی آتشفشانهاي گلي را با نامهای آتارما، يانارداغ، بزداغ، پيلپيلا و قينرجه میشناسند. در میان آتشفشانهای گلي جمهوری آذربايجان قبوستان، آبشرون پنينسولا، سمور- داوچي، جنوب شرق شيروان و آبشرون و مجمعالجزاير باکو شناختهشدهتر میباشند. بزرگترين آتشفشانهای گلي جمهوری آذربايجان توراگي، گالمازو کنيزا داغ بزرگ نام دارند.

امروزه با حفاریها و پژوهشهاي انجامشده توسط متخصصین جغرافیا و زمینشناسی، اطلاعات در خور توجهی در مورد این پدیدهی زمینشناسی به دست آمده است. اکثر آتشفشانهای گلي مخروطي شکل بوده و ارتفاع آنها بين ۲۰ تا ۴۰۰ متر میباشد. هرچند ارتفاع از سطح دريا بين ۱۰۰ تا ۴۵۰۰ متر است. به واسطه فورانهاي آتشفشانهای گلي تا کنون هشت جزيره به نامهای قره سو، زنبيل، قره زيره، سنگي- مغان، گيل و چيگميل در باکو تشکيل شده است.

در آذربايجان از سال ۱۸۱۰ تا کنون ۵۰ آتشفشان گلي حدود ۲۰۰ بار، منفجر شدهاند. برای مثال آتشفشان گلی لکباتان، تا کنون حدود ۱۹ انفجار داشته است. توسعه آتشفشانهاي گلي در حوزه جنوبي کاسپين، عموماً به گسلها نسبت داده ميشود که در برخي موارد از سنگ بستر جدا شدهاند. با مطالعات انجام شده در مورد ساختار و ژئومورفولوژي فعال آتشفشان گلي داشگيل در مركز آذربايجان، مشخص شده است که در طول سابقه تاريخي اين آتشفشان هر ۳۲ تا ۳۶ سال يك فوران بزرگ دارد.

فوران آتشفشانهاي گلي با صدای مهیبی آغاز شده و سپس انفجار رخ میدهد. شعلههای گلی و گازهای دی اکسید کربن، متان و نیتروژن به همراه بسیاری دیگر از مواد معدنی مذاب، آب، قطعات سنگي و گازهاي ديگر از دهانه این آتشفشانهابيرون آمده و زبانه ميکشد؛ زبانههایی که ممکن است مانند آتشفشان گلي قره سو، بیش از هزار متر بالا بیایند. آتشفشانهاي گلي منبع مهمي از متان اتمسفري میباشند كه بيشتر آن از بقاياي جانداران است. پژوهشگران با تجزیه و مطالعه مواد خارجشده از آتشفشانهای گلی دریافتهاند که بيش از سی عنصر شيميايي مثل باريت، جيوه، منگنز، مس، باريوم، استرانسيوم و ليتيوم و حدود صد نوع کاني از دهانه این آتشفشانها خارج میشود و اینکه آتشفشانهاي گلي با رسوبات هيدروکربني همراه بوده و نفت و گاز در آن فشرده میشود. جالب آنکه مواد خروجي آتشفشانهاي گلي در رده مواد دارويي قرار ميگيرند.

منابع:
Mud Volcanoes; Mysterious Phenomena Fascinate Scientists and Tourists; by Ronnie Gallagher
http://azer.com/aiweb/categories/magazine/ai۱۱۲_folder/۱۱۲_articles/۱۱۲_mud_volcano.html
Geological Society of America, June GEOLOGY highlights
http://scienceblog.com/community/older/۲۰۰۴/۴/۲۰۰۴۳۴۸۴.shtml
Mud volcano; From Wikipedia, the free encyclopedia
http://en.wikipedia.org/wiki/Mud_volcano
Geotimes; Climate; The missing methane link
http://www.geotimes.org/aug۰۴/NN_methane.html
مکان خطرناک دنیا ورود ممنوع۶
http://iranion.rozblog.com/post/۷۵
آتشفشان های کواترنری آذربایجان
http://www.ngdir.ir/GEOPORTALINFO/PSubjectInfoDetail.asp?PID=۱۲۹۵&index=۱
Guinness records
http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/۱۱۰۰۰/largest-mud-volcano

نويسنده: مونا بقایی، عضو شوراي فرهنگي ايراس

Share/Save/Bookmark
کد خبر: 25407
زمین شناس
۱۳۹۱-۰۵-۲۴ ۲۰:۴۸:۰۳
گل فشان است نه آتشفشان گلی (1070)
 
۱۳۹۱-۰۵-۳۱ ۱۲:۲۲:۵۸
در بسياري از منابع معتبر و منابع مورد استفاده‌ي نويسنده از آتشفشان گلي استفاده شده كه طبق تحقيقات به عمل آمده هم گل‌فشان و هم آتشفشان گلي صحيح است (1084)