توصيه مطلب
۳
 
دوفصلنامه شماره 8
 

فهرست مطالب
دوفصلنامه شماره 8
 

روسیهشناسي در ايران گذري بر سفرنامههای ایرانی دوره قاجار
نويسنده: دكتر جهانگير كرمي
چكيده
تاریخ شناخت مكتوب از ملت و دولت روسيه در ايران اگرچه پیشینهای حدوداً هزار ساله داشته اما بهصورت جدی و مؤثر به سفرنامههاي دوره قاجار بر میگردد. تا پيش از اين، در سفر نامههاي ابن فضلان، ابن بطوطه و اروج بیک نيز مطالبي در مورد روسها آمده بود، اما نوشتن سفرنامه در دوره قاجار به يك امر عمومي حكومتي و جزو وظايف مأموران و سفيران دولت شد، بهطوريكه در اين دوره حدود ۲۵ سفرنامه در مورد روسيه نوشته شد كه ۱۵ مورد آن سفرنامههاي عمومي(سفر به روسيه و ديگر كشورها) و حدود ۱۰ سفرنامه ديگر خاص روسيه است. اين سفرنامهها داراي چه ويژگيهايي بوده و چه تأثيري برشناخت ايرانيها از روسيه داشتهاند و چگونه در شكلگيري تصميمات مربوط به روابط بعدي دو كشور تأثير داشته و تا چه اندازه توانسته است به يك سنت روسیهپژوهی در ايران منجر شوند؟ اينها مهمترين پرسشهايي هستند كه نگارنده قصد دارد در اين نوشته به آنها پاسخ دهد.

نگاهی به نوشتههايی درباره روسیه به زبان پارسی در ایران
نويسندگان: دكتر الهه کولایی، زهرا پازکی زاده، دكتر ماندانا تیشهیار
چكيده
نوشتن درباره مردمان روس و برگردان نوشتههای آنان به زبان پارسی، از دیرباز جایگاه ویژهای در زبان و ادبیات پارسی داشته است. این روند که از سدههای پیشین آغاز شده، با فراز و فرودهای بسیار و با پشت سر گذاردن روندهای گوناگون تا امروز ادامه یافته است.
در این نوشتار تلاش شده است تا به بررسی و دستهبندی نوشتههای ایرانیان درباره روسها و نیز کتابهایی که در این باره از زبانهای گوناگون به پارسی برگردان شدهاند، پرداخته شود. شناخت روند نگارش، پژوهش و برگردان در این زمینه از دوره قاجار تا سال ۱۳۹۰ خورشیدی دنبال شده است. در این راستا، نویسندگان در این نوشتار کتابهای در دسترس در این زمینه در کتابخانه ملی ایران را برای نمونه و بر پایه موضوع و تاریخ چاپ، دستهبندی کرده و در نمودارهای جداگانه به نمایش روند پژوهش درباره روسیه در ایران در یک و نیم سده گذشته پرداختهاند. 

گذری و نظری بر سیر تاریخی واژه تاجیک و تاجیکی از آغاز تا امروز
نويسندگان: دكتر آزیتا همدانی، دكتر مسعود حسینیپور 
چكيده
تعاریف واژه «تاجيك»، گوناگون و گاه مغایر هستند و تقسیمبندی سیاسی جهان در سده پیش به دو بلوک شرق و غرب و مسائل پیرامونی آن بر پیچیدگی این تعاریف افزوده است. بیان مختصری از پیشینه تاریخی، تحول دستوری و رواج این واژه و نقد منتخبی از آراي گوناگون در این باره هدف اول این تحقیق و پاسخ به پرسش چیستی و کیستی واژه تاجیک است که با استناد به برخی از مهمترین منابع تاریخی و تحقیقاتی کاویده شده است. چگونگی پیدایش اصطلاح «تاجیکی» به مفهوم امروزی و کلمات منسوب به آن مانند «زبان تاجیکی» و «ادبیات تاجیکی» در سده گذشته پرسش دوم این نوشته است که نویسندگان پس از بررسی و تحقیق آن را در معرض قضاوت خوانندگان و صاحبنظران قرار میدهند. در تعاریف ذکر شده از لفظ «تاجیک»، ریشه دیرین آن و البته حضور آن در حیطه فرهنگ مشترک ایران و آسیای مرکزی (به انضمام افغانستان)، دو مسأله تناقض و تعصب دیده میشود که مورد اول در آثار فرهنگنویسان و مورخان و مورد دوم در نوشتههای کارگزاران فرهنگی یکصدسال اخیر ورارود دیده میشود. این موضوع دهه دوم قرن بیستم باعث بروز و رسمیتیافتن اصطلاح جدید«تاجیکی» (به جای فارسی/ پارسي) و برخی سردرگمیهای هویتی و گسیختگیهای فرهنگی شد.

ارزیابی اصلاحات اقتصادی ترکمنستان در دوره بردیمحمداف براساس رهیافت لیبرال مدرن
نويسندگان: دكتر فرهاد عطايي، دكتر حمیدرضا عزیزی
چكيده

از ترکمنستان بهعنوان کشوری با نظام اقتصادی و سیاسی بسته یاد میشود. در بعد اقتصادی، کنترل شدید دولت، بخش خصوصی بسیار ضعیف و اقتصادی تکمحصولی و کاملاً برنامهریزی شده مشخص آن است. در دوران زمامداری صفر مراد نیازاف، تمام این ویژگیها به شکل کاملاً عریانی در اقتصاد ترکمنستان به چشم میخورد؛ اما از هنگام روی کار آمدن قربانقلی بردیمحمداف درسال ۲۰۰۷، نشانههایی از تغییر در این روندها نمايان شد. پرسش اين است که اعمال سیاستهای جدید و تغییرات تا چه حد توانسته است، بنیانی برای گذار ترکمنستان از مرحلهای به مرحله دیگر و رسیدن به یک اصل و اساس جدید و پایدار فراهم کند؟ در جنبه اقتصادي ـ که محور اصلی تمرکز این مقاله است ـ این مسئله به این شکل نمود پیدا میکند که اقدامات اصلاحی بردیمحمداف تا چه حد در حرکت ترکمنستان به سوی توسعه اقتصادی موفق عمل کرده است؟ بر این اساس، این مقاله با اتخاذ رهیافت اقتصادی «لیبرال مدرن» بهعنوان مبنای بحث، در پی پاسخگویی به این پرسش است که آیا اصلاحات اقتصادی ترکمنستان در دوره بردیمحمداف به توسعه اقتصادی در این کشور منجر شده است یا خیر؟ پاسخ اين است که هرچند بسیاری از اقدامات بردیمحمداف در زمره مفهوم اصلاحات اقتصادی قابل طبقهبندی است، اما با توجه به حفظ جایگاه برتر دولت در اقتصاد، فقدان اصلاحات زیرساختی و مشکلات ساختاری و نهادی در ترکمنستان، نمیتوان از توسعه اقتصادی در این کشور سخن به میان آورد.

حزبالتحرير و آينده اسلامگرايي در آسياي مركزي از نگاه غرب
نويسندگان: دكتر فرهاد نوايي، ملیحه شاهعلی
چكيده
حزبالتحرير اسلامي يك سازمان سياسي ـ مذهبي است كه هدف آن در وهله اول احياي روش زندگي مبتني بر اسلام و رساندن پيام اين دين به سراسر جهان و در وهله بعد جهاد با آمريكا، سرنگوني رژيم‏هاي وابسته و ايجاد يك حكومت مذهبي بر اساس شريعت و خلافت اسلامي است. اين حزب ضمن تبليغ افكار و ايدههاي ساده و در عين حال جذاب، مدل غربي سكولاريسم و انديشه‏هاي تساهلي و جديد را به واسطه تحميلي و اجباري بودن آنها و نيز اقتدارگرايي كشورهاي منطقه به چالش مي‏طلبد. به نظر ميرسد بين موفقيت حكومتهاي سكولار منطقه و تعميق دموكراسي با گسترش بنيادگرايي در آسياي مركزي رابطهاي معكوس وجود داشته و حكايت از يك بازي با حاصل جمع صفر دارد.

تنظیم سیاست خارجی ایران در قبال مسئله دریای خزر با تکیه بر سند چشمانداز 
نويسندگان: دكتر ناصر فرشادگهر، علی لطیفی
چكيده
امروزه تأمین انرژی با توجه به نقش حیاتی آن در استمرار توسعه سیاسی و اقتصادی کشورها، از جمله محورها و راهبردهای مدون کشورهای مختلف جهان میباشد. به طوری که امنیت انرژی در راهبرد امنیت ملی سال ۲۰۱۰ آمریکا جایگاه ویژهای برای آینده سیاست خارجی این کشور داشت. با توجه به این که ذخایر گاز و منابع انرژی فسیلی در مناطق خاصی از جهان تمرکز یافته است، ضرورت انتقال این منابع به بازارهای مصرف از جمله راهبرديترین مباحث موجود در سیاست خارجی عرضهکنندگان و مصرفکنندگان انرژی است. در همین راستا ژئوپلتیک یا سیاست جغرافیایی اهمیت به سزایی در مدیریت انتقال منابع دارد. بدون تردید یکی از متغیرهای مؤثر در شکلگیری سیاست خارجی کشورها، شرایط جغرافیایی و نحوه ارتباط با جهان خارج و همسایگان آن میباشد.
از آنجا كه مهمترین مزیت اقتصادی ایران نسبت به تمامی رقبای اقتصادی در این منطقه، برخورداری از کوتاهترین، امنترین و با صرفهترین کانال ارتباطی با آبهای آزاد و نیز کشورهای خاورمیانه و اروپایی است، معرفی هر چه بیشتر این مزیت، رفع برخی سوءتفاهمها و تبلیغهای ضد ایرانی، بهویژه در رابطه با ناامن بودن راههای ایران و از همه مهمتر، سرمایهگذاری بیشتر در زمینه زیرساختهای ارتباطی، بهویژه در دو حوزه ریلی و جادهای از اولویتهای ایران در حوزه اقتصادی بهشمار میرود. در نتيجه در عرصه سیاست خارجی با توجه به مزیتهای موجود پیش رو بايد تمامی تلاشها برای تحقق اهداف سند چشمانداز در این حوزه انجام گیرد. 

عوامل تأثیرگذار بر نقش روسیه در خلیج فارس
نويسندگان: دكتر شهروز ابراهیمی
چكيده

نوشتار حاضر نقش روسیه در خلیج فارس را بررسی میکند. فرضیه این است که روسیه به موازات رشد اقتصادی از اواخر دهه ۱۹۹۰ به دلیل افزایش درآمدهای انرژی و ساماندهی داخلی خود سیاست خارجی فعالی در منطقه پیش گرفته است. نقش فعال روسیه با توجه به چهار عامل ثبات، اقتصاد و تجارت، انرژی و راهبردی بررسی شده است. ایده فرعی مقاله این است که روسیه با بازیابی نقش خود در منطقه بهعنوان یک «قدرت در حال ظهور» درصدد نفوذ به حوزههای سنتی نفوذ آمریکا همچون عربستان سعودی برآمده و از این طریق به الگوی رقابت و همکاری با آمریکا بهطور توأمان درمنطقه شکل داده است.
یافتههای مقاله این است که:
۱. «ثبات» برای روسیه جدید برعکس دوره اتحاد جماهیر شوروی که به دنبال «بیثباتسازی» بود، اهمیت زیادی دارد.
۲. «اهمیت اقتصادی و جغرافياي سياسي» منطقه برای روسیه به خاطر شکل دادن به رشد اقتصادی روسیه در داخل و قاعدهمند کردن رفتار رقابتآمیز توأم با همکاری با آمریکا باشد.
۳. ثبات و اقتصاد در منطقه همراه با موضوعات راهبردي برای روسیه اهميت دارد، لذا روسیه در سیاست خارجی خود در منطقه درصدد ایفای نقش موازنهگر میباشد.

بازگشت پوتین به کرملین: آینده سیاست خارجی روسیه در قبال کشورهای آسیاي مرکزی و قفقاز
نويسندگان: دكتر محمد علی بصیری، مهدی مرادی
چکیده
 
هدف از نگارش اين مقاله بررسی بازگشت پوتین و آینده سیاست خارجی وی در آسیای مرکزی و قفقاز است. پرسش اصلی این است که بازگشت پوتین به کرملین چه تأثیری بر سیاست خارجی روسیه در منطقه قفقاز و آسیای مرکزی دارد؟ فرضیه مقاله ميگويد: «پوتین در تلاش است با جذب دول آسیای مرکزی و قفقاز در قالب یک اتحاد با محوریت روسیه عظمت گذشته روسیه را احیا کند». آسیای مرکزی و قفقاز حیاط خلوت روسیه پس از فروپاشی شوروی و جزو قلمرو انحصاری سیاست خارجی روسیه محسوب میشود. به گونهای که این کشور ميكوشد جای پای خود را در منطقه مستحکمتر نماید. تشکیل سازمان شانگهای و ارائه طرح تشکیل اتحادیه اوراسیا نمونهای از علاقه پوتین به بازگشت به دوران شوروی و تحت کنترل درآوردن کشورهای سابق است. قصد پوتین برای ادغام کشورهای منطقه در قالب اتحادیه اوراسیایی به رهبری روسیه میتواند باعث تشدید رقابتها با آمریکا، اتحادیه اروپا و یا کشورهای قدرتمند در حال ظهور شود و در نهایت اعلام اولویت سیاست خارجی روسیه و تمرکز بر این منطقه نشاندهنده آن است که منطقه در سالهای آینده صحنه درگیری و مباحثات خواهد بود.

Share/Save/Bookmark
کد خبر: 31023