توصيه مطلب
۲
 
اعیاد باستانی در روسیه
 

هر سرزمینی با اعیاد مخصوص به خود درآمیخته است. برخی از اعیاد ریشه در گذشته‌ی بسیار دور داشته و برخی دیگر هنوز گرد تاریخ بر رویشان ننشسته است. جشن‌های هر سرزمین روایت‌گر خصوصیات و ویژگی‌های بسیاری از مردم آن دیار است.‌ اعیاد تنها بهانه‌ای برای تفریح و شادمانی نیست، بلکه هم‌چون آینه‌ای فرهنگ و آداب و رسوم ملتی را در خود می‌نمایاند.
اعیاد باستانی در روسیه
 

ايراس؛ تقویم جشنهای ملت روسیه بارها دستخوش تغییر قرار گرفت. بزرگترین این تغییرات مربوط به زمانی است که تاریخ روسیه روزهای پر از بحران خود را پشت سر میگذاشت: پس از پذیرش آیین مسیحیت، دوران مصادف با اصلاحات "پتر کبیر" و پس از "انقلاب اکتبر". روسیه بر خلاف کشورهای شرقی که بر اساس دو نوع تقویم قمری (شرقی) و یا خورشیدی (غربی) زندگی میکنند، بر پایهی تقویم غربی، یعنی تقویم خورشیدی زندگی ميگذراند. به همین دلیل است که تمامی اعیاد روسی با تقویم غربی در ارتباط است. در هر کشوری و در نزد هر ملتی اعیاد به سه دستهی خانوادگی، شخصی و دولتی تقسیم میشود. 

نخستین اعیاد در تقویم ملت اين كشور در اعماق روسیه باستان شکل میگیرد. اکثر اسلاوهای شرقی-که اخلاف روسیه کنونی را تشکیل میدهند- کشاورز بوده و به همین روی اعیاد آنها با تقویم فعالیتهای کشاورزی و مزروعی در ارتباط بوده است. به هنگام اعیاد، مردم روسیهی باستان آیین مذهبی ویژهای را به جای آورده و دعا میکردند تا محصول خوب، سلامتی و رونق و کامیابی در خانواده به وجود آید. اسلاوهای باستان بتپرست بوده، لذا ابتداییترین اعیاد روسی نیز انعکاس دهندهی باورهای مردم آن اعصار یعنی بتپرستی است. 

جشنهای زمستانی
در اواخر قرن دهم، روسیه باستان به آیین مسیحیت روی آورده و به این ترتیب اعیاد جدیدی مانند اعیاد کلیسایی و اعیاد مسیحی ظهور میيابند. این اعیاد با حوادث عمده و روایات موجود در کتاب مقدس، قدیسین مسیحی و شمایل آنان در ارتباط بوده است. همانطور که اعیاد مربوط به دوران بتپرستی جنبههای مادی زندگی را به انعکاس در میآورد، اعیاد مسیحی جنبههای مادی زندگی را بازتاب ميدهد.
 
اصلاحات پتر کبیر جامعهی روسی را به کلی دگرگون ساخت. از آن زمان به بعد رسم و رسوم کشورهای اروپایی با قدرت هر چه تمامتر وارد تار و پود فرهنگ روسی شد. تا پیش از سال ۱۴۹۲ سال نو در روسیه از اول ماه می آغاز میشد. پس از آن بر اساس تقویم کلیسایی بالغ بر دویست سال روز اول سپتامبر را به عنوان روز سال نو جشن میگرفتند. در دسامبر ۱۶۹۹ میلادی پتر کبیر دستوری صادرکرد مبنی بر آنکه اول ژانویه آغاز سال نو در روسیه خواهد بود، درست همانطور که در کشورهای اروپایی رواج داشت. آداب و رسوم مربوط به اعیاد تا حد بسیار گستردهای از فرهنگ مردم هلند و آلمان اقتباس گشت. بنا به دستور تزار سال نو را با صدای زنگ ناقوس و شلیک توپ و تزئین درخت کاج در منازل و معابر جشن میگرفتند.
 
جشن سال نو (Новый год) از اعیاد مهم زمستانی به حساب میآید، اما تا پیش از آغاز قرن بیستم کریسمس (Рождество) عید بزرگ زمستانی بود. این عید مسیحی در شب ۲۴ تا ۲۵ دسامبر جشن گرفته میشد. در این شب بنا بر روایات عیسی مسیح متولد میشود. مسیحیان گمان میکردند در شب کریسمس حوادث غیرعادی و اعجازآمیز روی خواهد داد. پس از شب کریسمس روزهای جشن شروع ميشود که تا ۹ ژانویه، روز عید تعمید (Крещение) ادامه دارد. 

امروزه در روسیه روز هفتم ژانویه کریسمس (عید میلاد مسیح) و نوزدهم همین ماه، عید تعمید را جشن میگیرند. قبل از سال ۱۹۱۸ تقویمی به کار میرفت که با تقویم امروزی ۱۳ شبانه روز اختلاف داشت. اصلاحات سال ۱۹۱۸ تقویم را تغییر میدهد، اما کلیسای ارتدوکس این اصلاحات را نپذیرفته و مثل گذشته بر اساس تقویم قدیمی به کار خود ادامه داد. درست به این خاطر است که تمام دنیا کریسمس را در ۲۵ دسامبر جشن گرفته، اما در روسیه ۷ ژانویه آغاز جشن کریسمس است. 

عید کریسمس و تعطیلات پس از آن از شادترین و پرهیاهوترین اعیاد زمستانی مخصوصاً برای کودکان و جوانان است. در روزهای گذشته در این ایام دختران جوان فال میگرفتند تا ببیند در آینده چه انتظار آنان را میکشد، شوهر آیندهی آنها چه کسی است. شیوهی فالگیری بین دختران جوان متفاوت بود. بعضی از دختران جوان کفش خود را از پا در آورده و به بالا پرتاب میکردند. جایی را که نوک کفش نشان میداد، همان محل زندگی نامزد آیندهی او بود. اگر نوک کفش خانهی خود دختر را نشان میداد بدین معنا بود که در این سال او ازدواج نخواهد کرد. بعضی دیگر پای پنجرهی خانهی غریبهها فال گوش میایستادند. اگر گفتگوی شاد و خرمی را میشنیدند، این بدین معنا بود که زندگی خانوادگی آنان نیز گرم و پرسعادت خواهد بود و شوهر او شخص مهربان و خوشقلبی است. 

در تعطیلات پس از عید میلاد مسیح یکی از کارهای مورد علاقهی جوانان و کودکان خواندن آوازهای کریسمس است. طی این مراسم کودکان خانه به خانه رفته و سرودهای عید (Колядка) میخواندند و برای صاحبخانه و خانوادهاش آرزوی ثروت و سعادت میکردند و صاحبخانه متقابلاً از آنها با پیراشکی، فندوق و سیب پذیرایی میکرد (مراسمی شبیه به مراسم نوروزخوانی هممیهنان شمالی ما). یکی دیگر از سننی که از زمان بتپرستی در بین روسها جلوهگر است، گشت و گذار جوانان با لباس مبدل در خیابانهاست. در روسیه به این افراد (ряженые) اطلاق میشد. دختران و پسران جوان لباسهای عجیب و خندهدار میپوشیدند، مثلاً لباسهایی که آنها را در هیبت حیوانی به نمایش میگذاشت و حتی گاهی این افراد یک نمایش واقعی را ترتیب میدادند. 

یکی دیگر از اعیادی که ریشه در فرهنگ روسیه باستان دارد و از دوران بتپرستی حکایت میکند جشن ماسلِنیتْسا (Масленица) است. در این جشن که یک هفته به طول میانجامید، با زمستان خداحافظی کرده و به استقبال بهار میرفتند. این عید را در هفتهی آخر پیش از "روزهی کبیر" (روزهی کبیر یکی از روزههای اصلی آیین مسیحیت است و هدفش آماده شدن برای جشن عید پاک است. به روسی: Великий пост) جشن میگرفتند. نام این جشن برگرفته از کلمهی روسی «масло» به معنای «کره» است، چراکه غذای اصلی این جشن بلینی (блины) است که به نوعی نان نازک قرص مانند گفته میشود که در ماهیتابه پخته میشود و این نان را با کره میخوردند. کل هفتهای که جشن برپا بود مردم بلینی میپختند و غذاهای خوشمزه میخوردند و شادی میکردند. در این رابطه نیز ضربالمثلی بین روسها رواج دارد: «زندگی نیست، بلکه جشن ماسلنیتْسا است» (Не жизнь, а Масленица!) وقتی که میخواهند به زندگی خوب و راحت اشاره کنند از این ضربالمثل استفاده میکنند. 

روز اول این جشن، با شکوه هرچه تمامتر برگزار میشد. در این روز مترسکی زمستانی از کاه ساخته و آن را در خیابانها میگرداند و بعد آن را در میدان اصلی شهر میگذاشتند. روز آخر جشن این مترسک را سوزانده تا زمستان هرچه زودتر رخت بربندد. روز نخست عید ماسلِنیتْسا با مسابقهی مشتزنی به پایان میرسد. مردان به دو گروه تقسیم شده و در مقابل یکدیگر قرار میگیرند. بر این مسابقه قوانین سختگیرانهای حاکم بود: نمیبایست از اسلحه استفاده کرد و يا شخص زمین خورده را مورد حمله قرار داد و کسی را که میگریزد تعقیب کرد. مسابقهی مشتزنی از روسیه باستان تا آغاز قرن بیستم رواج داشت. 

در روز آخر این عید مرسوم بود که از یکدیگر طلب عفو کنند و به همین دلیل هم این روز «یکشنبهی آمرزشخواهی» (Прощённое воскресенье) نام گرفت. بعد از اتمام جشن ماسلِنیتْسا در روز دوشنبه، "روزهی کبیر"؛ روز پالودن جسم و جان آغاز میشود. به هنگام روزه مومنین مجاز به خوردن گوشت، تخممرغ و محصولات لبنی نیستند. و از اینجاست که این ضربالمثل روسی زبانزد میشود: «همیشه برای گربه عید ماسلنیتْسا نیست، روزهی کبیر هم در راه هست» (не всегда коту Масленица, бывает и Великий пост ) و به این اشاره دارد که همیشه در زندگی همه چیز راحت و دلپذیر نیست، بلکه سختی و فراز و فرود هم دارد.

منابع:
۱. کوزنیتسُف آ.ل. از تاریخ فرهنگ روسی، مسکو، ۲۰۰۷.
۲. باسکو، نینا واسیلیونا. آشنایی با سنن و زندگی مردم روسیه، مسکو، ۲۰۰۷.
۳.http://ru.wikipedia.org/wiki
۴. http://xn----۸sbauh۰beb۷ai۹bh.xn-p۱ai/%D۰%BC%D۰%B۰%D۱%۸۱%D۰%BB%D۰%B۵%D۰%BD%D۰%B۸%D۱%۸۶%D۰%B۰ 

نویسندگان: سیده مهنّا رضایی، عیسی مهرآرا 

انتهاي متن/

Share/Save/Bookmark
کد خبر: 32492