۱
توصيه مطلب
۰
 
جغرافياي تركمنستان
 

جغرافياي تركمنستان
 

جغرافياي طبيعي
جغرافياي طبيعي ترکمنستان به طبع رخدادهاي سياسي و نظامي در اواخر قرن نوزدهم بويژه بعد از اشغال ترکمنستان توسط روسيه و انعقاد قرار داد آخال در سال ۱۸۸۱ ميلادي شکل گرفت. دست اندازي روسيه تزاري به اين منطقه در سده نوزدهم، منجر به انضمام آن به امپراطوري بزرگ روسيه شد و بالاخره بعد از انقلاب بلشويکي ۱۹۱۷ به عنوان جزئي از کشور اتحاد شوروي شد. جمهوري ترکمنستان در جنوبي ترين بخش جامعه مشترک المنافع جاي دارد. قسمتهاي مرکزي و غربي جمهوري را صحرا و دشتهاي وسيع در بر گرفته است. واحه هاي مزروعي در کناره هاي آمودريا، مرغاب، تجن و دشتهاي پايکوهي «کوپت داغ» قرار دارد. 

فقط در قسمتهاي جنوبي (جنوب شرقي ترکمنستان) کوه هاي سه هزار متري وجود دارد، اما ارتفاع کم آنها مانع وجود برفهاي دائمي در اين کوههاست. به همين جهت رودهايي که از کوههاي ترکمنستان سرچشمه مي گيرند پر آب نيستند. رودهاي پرآبي همچون آمودريا، تجن و مرغاب که در محدوده ترکمنستان جاري هستند، سرچشمه خود را از کوههاي مرتفع با يخچالهاي دائمي در افغانستان و تاجيکستان مي گيرند. كشور تركمنستان در بخش غربي آسياي مركزي قرار گرفته است. 

ترکمنستان بين ۳۵ درجه و ۸ دقيقه تا ۴۲ درجه و ۴۸ دقيقه عرض شمالي و ۵۲ درجه و ۲۷ دقيقه تا ۶۶ درجه و ۴۱ دقيقه طول شرقي قرار گرفته و گسترش آن در جهت غربي- شرقي ۱۱۰۰ کيلومتر و در جهت شمالي- جنوبي ۶۵۰ کيلومتر است. وسعت خاك اين کشور ۴۸۸۱۰۰ كيلومتر مربع است که خود ۱/۲ مساحت اتحاد شوروي سابق و ۸/۳۹ مساحت آسياي مرکزي بوده و بعد از جمهوري هاي فدراسيون روسيه، قزاقستان و اوکراين چهارمين جمهوري وسيع جامعه مشترک المنافع محسوب مي شد. مساحت اين جمهوري ۲۴۴ هزار کيلومتر مربع از مساحت انگلستان، ۱۱۶ هزار کيلومتر مربع از مساحت ژاپن و ۱۸۷ هزار کيلومتر مربع از مساحت ايتاليا بيشتر است. همچنين مساحت جمهوري از مجموع مساحت کشورهاي دانمارک، بلژيک، هلند، اطريش و سوئد بيشتر است. 

اين جمهوري از غرب با درياي خزر، از شمال غربي با كشور قزاقستان ، از شمال شرقي و شرق با کشور ازبكستان ، با کشورافغانستان از جنوب شرقي و با کشور ايران از جنوب حدود ۱۲۰۰ کيلومتر مرز مشترک دارد .امتداد اراضي آن از غرب به شرق ۱۱۰۰ كيلومتر و از شمال به جنوب ۶۵۰ كيلومتر است. مهمترين رودخانه كشور آمودريا (جيحون) است و در شرق كشور در قسمتهايي از مسير خود مرز مشترك با ازبكستان و افغانستان را به وجود مي آورد. 

از آب اين رودخانه مردم افغانستان و ازبكستان نيز براي مقاصد گوناگون بهره برداري مي كنند. كانال قره قوم كه عمليات احداث آن در سال ۱۹۵۴ آغاز شد و در چند مرحله به پايان رسيد مانند شاخه اي از رودخانه آمودريا، آب اين رودخانه را به واحه هاي مرو، مرغاب و جلگه هاي دامنه رشته كوه «كوپت داغ» انتقال مي دهد و در آبياري اراضي كشا ورزي مناطق مذكور مورد بهره برداري قرار مي گيرد. آبياري جاري يکي از بزرگ ترين منابع آب اين جمهوري است. چرا که در اقليم گرم و خشک ترکمنستان، زراعت تنها در سايه آبياري مقدور است. 

در دوره حکومت شوروي با احداث بزرگ ترين کانال جهان «کانال قره قوم» امکان بهره برداري و استفاده بهينه از اراضي باير و دور افتاده ترکمنستان فراهم شد. اخيراً بعلت اهميت فوق العاده اقتصادي، آن را رسماً رودخانه قره قوم نام نهاده اند. آب و هواي تركمنستان گرم و خشك و بياباني است و از نظر پوشش گياهي فقير محسوب مي شود. در اين كشور جنگلهاي انبوه درختان پهن برگ ديده نمي شود ولي طبيعت آن از نظر تنوع گونه هاي گياهي غني است، به طوري كه در كوههاي هم مرز با خراسان درختان مخروطي هميشه سبز مي رويند و در ارتفاعات باد خيز درختزارهاي وسيع پسته وحشي وجود دارد و كوير قره قوم كه چهار پنجم خاك كشور را تشكيل مي دهد محل رويش انواع گياهان و درختچه هاي كويري است. 

دماي هوا در تابستان به ندرت از ۳۵ درجه پايين مي آيد ولي در زمستان به منهاي ۲۷ درجه مي رسد يعني تغييرات دماي هوا در طول سال شديد است. رطوبت و نزولات جوي اندك است و بارندگي عمدتاً در فصل بهار روي مي دهد. ترکمنستان در موقعيت مساعد جغرافيايي قرار دارد. در ادوار گذشته از محدوده کنوني ترکمنستان راههاي تجاري (مهمي) عبور مي کرد که چين، هند و کشورهاي اطراف آن را با ايران، مسکو، بخارا و کشورهاي خاور نزديک ارتباط مي داد. 

در حال حاضر در غرب آن آذربايجان و در شمال آن قزاقستان و ازبکستان قرار گرفته است. در بين اين جمهوري ها، جمهوري هاي پيشرفته ديده مي شود که از نظر زراعي و صنعتي توسعه فراواني يافته اند. بين ترکمنستان و جمهوري هاي فوق روابط متقابل اجتماعي-اقتصادي حسنه وجود دارد. به خاطر عبور راههاي آهن، دريايي و هوايي به نقاط مختلف از روي ترکمنستان، اهميت ترانزيتي آن روز به روز افزايش مي يابد.

تقسيمات اداري و كشوري
طبق تقسيمات مصوبه ژانويه ۱۹۲۵، ترکمنستان به ۲۶ منطقه اداري تقسيم شده بود که بعد ها تغييرات زيادي در آن صورت پذيرفت. در حال حاضر بزرگترين واحدهاي اداري و منطقه اي را استان ها تشکيل مي دهند که مي توان آن را معادل استان تلقي کرد. در حال حاضر کشور ترکمنستان داراي پنج استان است که عبارتند از:
- استان آخال (به مرکزيت آنو و بدون شهر عشق آباد) با ۴/۹۵ هزار کيلومتر مربع وسعت و ۵۷۵ هزار نفر جمعيت.
- استان بالکان (به مرکزيت بالکان آباد) با ۵/۱۳۸ هزار کيلومتر مربع وسعت و ۳۷۵ هزار نفر جمعيت.
- استان ماري(مرو) (به مرکزيت شهر ماري) با ۷/۸۶ هزار کيلومتر مربع وسعت و ۸۸۱ هزار نفر جمعيت.
- استان لباب (به مرکزيت شهر ترکمن آباد) ۸/۹۳ هزار کيلومتر مربع وسعت و ۸۰۰ هزار نفر جمعيت.
- استان داش اوغوز (به مرکزيت شهر داش اوغوز) با ۶/۷۳ هزار کيلومتر مربع وسعت و ۷۵۷ هزار نفر جمعيت.
و داراي ۱۵ شهر و ۷۴ شهرك است. 

پايتخت اين كشور، شهر عشق آباد، واقع در استان آخال است که از لحاظ سياسي- اداري کاملا مستقل عمل مي کند و با جمعيتي بيش از ۰۰۰/۵۰۰ نفر پرجمعيت ترين شهر کشور محسوب مي شود. شهرها و شهرکها مهمترين قسمت اين تقسيمات اداري و سياسي را تشكيل مي دهند. براي تميز شهر ها و شهرك ها قوانين و شرايط خاصي وجود دارد که در سالهاي ۱۹۳۸ ، ۶۶، ۷۵، ۱۹۹۲ تنظيم و مورد بازنگري قرار گرفته اند. طبق قوانين مصوب ۱۴ دسامبر ۱۹۹۲ شهر، شهرک(پاسيولوگ) ، اتراپ (حومه) و اوبا (روستا) به شکل زير تعريف شده است. 

شهر: به نقاط جمعيتي و مراکز فعاليت اقتصادي که دورنماي رشد و توسعه در آينده را تصوير مي کنند شهر ناميده مي شود. در حال حاضر کشور ترکمنستان داراي ۲۰ شهر است که خود به ۳ گروه تقسيم مي شوند. اول شهر عشق آباد که از نظر حقوقي هم تراز با استان است. دوم شهرهاي با جمعيت حداقل ۳۰ هزار نفر که داراي حقوقي هم اتراز با اتراپ (حومه) هستند. سومين گروه که شهر هاي با حداقل ۸ هزار نفر جمعيت را در بر مي گيرد. 

- شهرک (پاسيولوگ)ها: نقاط جمعيتي داراي مراکز اقتصادي و بهداشتي و با حداقل ۲ هزار نفر جمعيت هستند. در فاصله سالهاي ۹۳-۱۹۹۲ چهارده مورد از روستاهاي ترکمنستان به لحاظ دستيابي به شرايط فوق به شهرک تبديل شده اند که عبارتند از: آرزو، به مدک، دوستليق، زه پيت، کاتروتدين، سورچي اوبا، خوجه قلا، وکيل بازار، په شانالي، پاراخات، جلگه، باش ساقا، کليف و باغ آباد.
- اتراپ: محدوده هايي مشتمل بر نقاط روستايي و شهري است که در بطن استان قرار مي گيرد. اتراپ را قبلا رايون مي ناميدند.
اوبا (روستا)ها: پايين ترين پله تقسيمات اداري و سياسي هستند. تا قبل از رهبري استان و اتراپ، رهبري اوبا ها را «آرچن» بر عهده داشت.
بندر تركمنباشي در ساحل درياي خزر يك مركز صنعتي و تفريحي محسوب مي شود. اين بندر علاوه بر داشتن پالايشگاه نفت و گاز، در تابستان پذيراي دوستداران دريا است.

همسايگان و مرزهاي ترکمنستان
در شرق، آمودريا مرز مشترک ترکمنستان، و ازبکستان را تشکيل مي دهد. اين مرز، در شمال مدار ۴۰ درجه از کرانه چپ رود فوق و در جنوب مدار ۴۹ درجه از فاصله ۶۰ کيلومتري کرانه راست آن مي گذرد. ادامه دشتهاي صندوق لي و کوه هاي قيصر به طرف غرب نيز در اينجا وارد محدوده ترکمنستان مي گردد. مرز هاي غربي ترکمنستان، درياي خزر مي باشد که آن را از آذربايجان جدا مي کند. کناره هاي خزر در ترکمنستان داراي بريدگي هاي متعدد است، در خليج قره بُغاز، ترکمنباشي و خليج ترکمن، آب خزر به سمت خشکي پيشروي دارد و بر عکس در شبه جزاير ترکمنباشي و پلکن نيز مي توان پيشروي خشکي به طرف دريا را مشاهده نمود. 

چلکن در اوايل سده بيستم بصورت جزيره بوده ولي بعدها به جهت کاهش سطح آب خزر به شبه جزيره مبدل شد. همسايگان شمالي ترکمنستان جمهوري قزاقستان و جمهوري خود مختار قره قالپاقستان بوده و همسايگان جنوبي ترکمنستان نيز جمهوري اسلامي ايران و افغانستان هستند. خط مرزي آن در اينجا از شمال پايکوه هاي پاروپاميز و از حدود خط الراس کوه هاي کوپت داغ مي گذرد.

Share/Save/Bookmark
کد خبر: 24437
۱۳۹۲-۰۸-۰۴ ۱۷:۰۶:۱۵
باید در موردکوه هم مطلب بگذارید (1897)